Aristoteles "De mens is een met rede en spraak begiftigd dier."

"Om gelukkig te worden, heeft een mens voortreffelijke vrienden nodig."

Aristoteles is, samen met zijn leraar Plato, de belangrijkste filosoof uit de Oudheid. Zijn werk gaat over wiskunde, biologie, kunst, ethiek, logica en politiek. De Ethica van Aristoteles is een van de mijlpalen van de filosofie. Ook gaf hij les aan Alexander de Grote. 

Aristoteles maakt onderscheid tussen theoretische (fysica, ontologie, logica) en praktische filosofie (ethica, politiek, poëtica). De hoogste, 'eerste', wetenschap zou zich niet met specifieke delen van de werkelijkheid bezighouden, maar met het gehele zijn (ontologie). Toen men Aristoteles' werken ordende, plaatste men zijn geschriften over deze eerste wetenschap achter zijn werken over fysica. Zo kreeg de eerste wetenschap de naam 'ta meta ta fusika' (dat wat na de fysica komt), oftewel metafysica. 

Een van Aristoteles' belangrijkste metafysische inzichten is dat alles in de natuur door iets anders wordt bewogen of in gang gezet. Iemand of iets, stelt Aristoteles, moet de oorsprong zijn van dat proces. Deze instantie noemt hij 'de onbewogen beweger' die het universum in beweging houdt zonder zelf door iets anders te worden bewogen.

Aristoteles staat ook aan de basis van de logica, in het bijzonder van de vorm van redeneren die de naam 'syllogistiek' heeft meegekregen. Een syllogisme bestaat uit twee 'premissen' (of aannames) en een conclusie. Premisse 1 is bijvoorbeeld 'Alle mensen zijn sterfelijk'; premisse 2 luidt 'Socrates is een mens'. De conclusie is dan: 'Socrates is sterfelijk.'

Aristoteles is de eerste filosoof die de natuur op wetenschappelijke wijze onderzoekt door dieren en planten te bestuderen. Daarbij komt hij tot de conclusie dat alles in de natuur 'potentie' heeft. Een zaadje van een beuk heeft bijvoorbeeld de potentie om uit te groeien tot een boom. Hetzelfde geldt voor een baby. Hoewel een pasgeborene in veel opzichten nog nauwelijks op een mens lijkt, heeft het alle typisch menselijke eigenschappen en vormen latent in zich. Daarom kunnen we een baby mens noemen.

Hoe de mens zich dient te gedragen, is het onderwerp van de Ethica Nicomacheia, dat eeuwenlang het standaardwerk in de ethiek zou blijven en in onze dagen een heropleving beleeft. Aristoteles beweert hierin dat mensen tussen twee uitersten het juiste midden dienen te houden.
 

VIDEO'S

Animatie over Aristoteles van HUMAN



Hoorcollege van Paul van Tongeren over Aristoteles



Aristoteles in 3 minuten (Engels)

LINKS

  • Aristoteles in de Stanford Encyclopedia of Philosophy
  • Pagina over Aristoteles uit de Humanistische Canon

Opmerkelijk

Ondanks zijn baanbrekende werk sloeg Aristoteles ook wel eens de plank mis. Zo beweerde hij dat het geslacht van een te verwekken baby onder andere afhankelijk is van de windrichting.