Home Filosofen Immanuel Kant
Hypatia van Alexandrië
Vorige

Hypatia van Alexandrië

Immanuel Kant

Immanuel Kant

22 april 1724 - 12 februari 1804
Iris Murdoch
Volgende

Iris Murdoch

Quote

'Verlichting is bevrijding van de onmondigheid die je aan jezelf te wijten hebt.'

‘Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Waar mag ik op hopen?’

Immanuel Kant is een belangrijke filosoof van de achttiende-eeuwse Verlichting. Zijn definitie daarvan is klassiek geworden: ‘Verlichting is de bevrijding van de mens uit de onmondigheid die hij aan zichzelf te wijten heeft.’ Kants motto is sapere aude – durf te denken -, maar tegelijk wijst hij op de grenzen van het verstand. 

In de Kritiek van de zuivere rede weet Kant de problemen van het rationalisme (een idealisme dat het bestaan van de werkelijkheid niet kan bewijzen) en het empirisme (een scepticisme dat geen enkele zekerheid kan funderen) op te lossen. De kennis van het verstand komt wel degelijk overeen met de werkelijkheid, maar dat komt omdat ons verstand zelf die werkelijkheid structureert. Tijd en ruimte, zo bedacht Kant, zijn geen absoluutheden in de wereld, maar ‘aanschouwingsvormen’ van ons eigen verstand. Hetzelfde geldt voor oorzaak en gevolg.  

Zich bewust van de radicale ommekeer van zijn filosofie spreekt Kant over de ‘copernicaanse wending’: zoals de zon niet om de aarde draait, zo weerspiegelt onze geest niet de wereld zoals die werkelijk is, maar slechts zoals die zich aan ons voordoet. Daarom noemt Kant zijn werken ook Kritiek: hij bakent af binnen welke grenzen kennis mogelijk is.  

In de Kritiek van de praktische rede ontwikkelt Kant daarna een morele filosofie. God en geweten zijn ideeën die op de grens van de rede liggen; ze begeleiden ons denken maar hebben geen enkele zekere inhoud. De enige ‘kritische’ moraal is een zuiver formele: handel zo, dat je handelingen steeds tot algemene wet kunnen worden verheven. Daaruit volgt bijvoorbeeld dat je niet zou moeten liegen, omdat een wereld waarin iedereen elkaar bedriegt onleefbaar is.

Kant sterft op 79-jarige leeftijd. Zijn laatste woord is ‘Genug‘.

Relevante berichten

Immanuel Kant: De avontuurlijke thuisblijver
Immanuel Kant: De avontuurlijke thuisblijver
Voor leden

Immanuel Kant: De avontuurlijke thuisblijver

Volgens Immanuel Kant kunnen wij niets zeker weten, omdat we altijd worden beperkt door onze eigen waarneming. Maar dat is geen reden tot wanhoop. Door al onze indrukken van de wereld naast elkaar te leggen, komen we toch een heel eind.

Lees meer
Categorische imperatief
Categorische imperatief
Twintig beste ideeën

Categorische imperatief

Categorische imperatief Immanuel Kant (1724-1804)De morele wet van Kant helpt bij het formuleren van een publieke moraal. Wat is het idee? Ons gedrag moeten we volgens Kant ten overstaan van iedereen kunnen verantwoorden. Daarom is bedriegen immoreel. Wat doet het? Preventie van stiekem gedrag. Wat niet algemeen aanvaardbaar is, is moreel dubieus. Wél een ritje met de tram, maar geen tramkaartje. Weinig is zo ondermijnend voor de samenleving als de ‘free riders’. Zeker een land met zoveel collectieve voorzieningen als het onze moet een antwoord formuleren op dit vraagstuk. Tip: begin de beraadslaging met Immanuel Kant (1724-1804). Deze raad is afkomstig van Frans Jacobs, emeritus hoogleraar Ethiek aan de Universiteit van Amsterdam. Hoe minimaliseren we het aantal mensen dat graag profiteert van maatschappelijke regelingen, maar wegduikt voor de bijbehorende lasten? Dergelijke thema’s behandelde Jacobs al in zijn proefschrift Ten overstaan van allen (1985), dat voor een groot deel gaat over de ethiek van Kant. Diens morele wet, beter bekend als de categorische imperatief, helpt bij het formuleren van een o zo noodzakelijke publieke moraal. In een gesprek legt Jacobs uit hoe. Read More

Lees meer
Close Reading: Kant maakt liegen onmogelijk
Close Reading: Kant maakt liegen onmogelijk
Voor leden

Close Reading: Kant maakt liegen onmogelijk

Mogen we ons uit een situatie van verlegenheid helpen met een leugentje om bestwil? Immanuel Kant wijst het streng van de hand.

Lees meer
Het Moment… waarop Kant je veganist maakt
Het Moment… waarop Kant je veganist maakt
Voor leden

Het Moment… waarop Kant je veganist maakt

Rick Scholtes (40) is filosoof, werkt bij een adviesbureau voor duurzaam bouwen en heeft een webshop met vegan voer voor honden en katten.

Lees meer