Home 01-2021
Filosofie Magazine - Januari 2021

01-2021

Kan meditatie je hoofd ´leeg´ maken van vooroordelen en vastgeroeste gedachten, zodat je tot nieuwe inzichten komt? Voor René Descartes begon denken met mediteren. Filosofie Magazine onderzoekt welke wijsheden nog over zijn van de massaal overgenomen meditatietechnieken uit het Oosten.

 

 

Cover afbeelding voor 01-2021
Plato op het schilderij De school van Athene door Rafaël
Plato op het schilderij De school van Athene door Rafaël
Interview
Voor leden

Elke Wiss: ‘Praktische filosofie is mijn sportschool voor de geest’

Volgens Elke Wiss is een goede vraag meer dan een mening met een vraagteken. En echt nadenken is iets anders dan maar wat aanrommelen in je hoofd. Ze pleit voor meer praktische hulp voor goed denkwerk. Beeld Tessa Posthuma de Boer Denken lijkt zo makkelijk, maar dat is het niet.’ Aan het woord is Elke Wiss, en ze klinkt stellig. Ja, ze hoort het de mensen met wie ze praat regelmatig zeggen: ‘O, maar ik denk te veel.’ Wiss: ‘Dan vraag ik door: wat doe je dan, wat denk je dan? Wat blijkt? Het gaat eerder over iets wat we piekeren noemen, of fantaseren of associëren. Dat noem ik “hoofdrommelen” en geen denken. Ik pleit voor denkwérk. Dat is echt iets anders. Denkwerk, dat gaat gestructureerd en gedisciplineerd.’ Read More

Lees meer
Egotrip
Egotrip
Column

Egotrip

‘Ik denk, dus ik ben’ van René Descartes staat al jaren op nummer 1 in de filosofische Top 2000. Maar de wet van de uitblinker luidt: wie lof oogst, zaait ook kritiek. Waar volgers opduiken, zijn de haters nooit ver weg. Ook al sta je sinds mensenheugenis in de top… Read More

Lees meer
‘Als een steen kan veranderen, waarom een mens dan niet?’
‘Als een steen kan veranderen, waarom een mens dan niet?’
Interview
Voor leden

‘Als een steen kan veranderen, waarom een mens dan niet?’

De herdenkingsrede die Arnon Grunberg afgelopen 4 mei hield, is nu in boekvorm uitgebracht, met nog vier teksten over zijn Joodse identiteit. Arjan Visser sprak met de schrijver over zijn ouders, pedojagers en activisme tegen wil en dank. Beeld Jörgen Caris Na een paar mailtjes waarin Arnon Grunberg regelmatig de… Read More

Lees meer
‘Zelfs Kaïn was kwetsbaar’
‘Zelfs Kaïn was kwetsbaar’
Interview
Voor leden

‘Zelfs Kaïn was kwetsbaar’

Alain Verheij, schrijver van het boek Ode aan de verliezer, vindt dat we meer oog moeten hebben voor de Abels van onze tijd. Beeld Martin Dijkstra Wat kan ik weten? ‘Door technologische vooruitgang hebben we veel meer naasten gekregen. Dat roept de vraag op of we nog wel willen en… Read More

Lees meer
Complot
Complot
Column

Complot

Met een mengeling van dedain, afschuw en verbazing kijk ik naar complotdenkers. Naar hen die in een gevaarlijke bubbel van ‘alternatieve feiten’ leven, met ernstige consequenties voor de werkelijkheid: zendmasten in lichterlaaie (5G is de duivel), pizzeria beschoten (QAnon: de elite is een pedofielennetwerk), stemlokalen bestormd (Trump: stemfraude!). Het lijken… Read More

Lees meer
Moet je altijd het zekere voor het onzekere nemen?
Moet je altijd het zekere voor het onzekere nemen?
Voor leden

Moet je altijd het zekere voor het onzekere nemen?

Elke keuze gaat met risico’s gepaard, maar niet alle risico’s zijn even groot. Wanneer is voorzorg geboden? Beeld Bas van der Schot Stel, je hebt gezondheids­klachten, maar je regio bevindt zich midden in een aanzwellende coronagolf en er is geen vaccin voorhanden. Is het dan wel verstandig om de huisarts… Read More

Lees meer
Meditatie bij het haardvuur
Meditatie bij het haardvuur
Essay
Voor leden

Meditatie bij het haardvuur

In een beroemd geworden denkexperiment twijfelde Descartes aan het bestaan van alles om hem heen. Hij liet zich daarbij inspireren door de meditatieve retraites die hij eerder als student bij de jezuïeten moest nemen. Denken begint met meditatie. Beeld Maus Bullhorst Mediteren. Op een matje zitten, je ogen sluiten en… Read More

Lees meer
Portretten: vier beoefenaars over mediteren
Portretten: vier beoefenaars over mediteren
Interview
Voor leden

Portretten: vier beoefenaars over mediteren

Vier mensen vertellen hoe ze mediteren. ‘Rationeel is het niet te bevatten.’ Beeld Sander Heezen ‘Het gaat om totale overgave aan het water’ Irene Kok-Groskamp woont in Haarlem en is financieel adviseur bij de gemeente. ‘Elke ochtend vroeg, zodra het licht is, ga ik in koud water. Eerst deed ik… Read More

Lees meer
Als meditatie mainstream wordt
Als meditatie mainstream wordt
Interview
Voor leden

Als meditatie mainstream wordt

Om zen en mindful te worden omarmen we massaal oosterse meditatietechnieken. Maar aandacht voor het achterliggende gedachtegoed van deze meditatievormen ontbreekt vaak. Drie denkers over onze verwesterde omgang met mediteren. Beeld Maus Bullhorst De tijd waarin meditatie werd gezien als iets zweverigs voor geitenwollensokkentypes is al zeker tien jaar voorbij. Read More

Lees meer
Spoedcursus meditaties in de westerse filosofie
Spoedcursus meditaties in de westerse filosofie
Achtergrond
Voor leden

Spoedcursus meditaties in de westerse filosofie

Meditatie mag dan in het Westen niet bekendstaan als de gangbaarste methode voor bezinning, toch hebben maar liefst vijf meditaties de westerse wijsbegeerte blijvend veranderd. Een overzicht in vogelvlucht.

Lees meer
‘Het is tijd voor een nieuwe universiteit’
‘Het is tijd voor een nieuwe universiteit’
Interview

‘Het is tijd voor een nieuwe universiteit’

De Nederlandse wetenschap verkeert in crisis, stelt filosoof Ingrid Robeyns. Ze schreef met anderen een pamflet. Waar is de ‘vrijplaats van belangeloze nieuwsgierigheid’ gebleven? Ingrid Robeyns, hoogleraar ethiek aan de Universiteit Utrecht, heeft er de afgelopen jaren een beroep bij gekregen: activist en lobbyist. De Nederlandse wetenschap verkeert in crisis,… Read More

Lees meer
Catastrofilie
Catastrofilie
Column

Catastrofilie

Hoe zal de wereld er na de pandemie uit gaan zien? Die vraag wordt me zo vaak gesteld dat ik er langzamerhand een pervers genoegen in schep om hem steeds weer anders te beantwoorden.We mogen nooit vergeten hoe lust en catastrofe samenhangen. Ik geloof dat Peter Sloterdijk in dit verband… Read More

Lees meer
Op de divan bij Lacan
Op de divan bij Lacan
Verhaal
Voor leden

Op de divan bij Lacan

Een authentiek ‘ik’ bestaat niet, zei de Franse psychiater Jacques Lacan. Identiteit ligt verankerd in gemeenschappelijke zaken als taal, geschiedenis en sociale codes. Beroemd werd hij door zijn lezingen – en de ultrakorte sessies op zijn divan. Beeld Hajo de Reijger De flamboyante Franse denker Jacques Lacan (1901-1981) was… Read More

Lees meer
‘We moeten betere voorouders worden’
‘We moeten betere voorouders worden’
Interview

‘We moeten betere voorouders worden’

Welke planeet laten we onze kinderen en kleinkinderen na? En hún kinderen? Volgens filosoof Roman Krznaric hebben we een morele verantwoordelijkheid tegenover toekomstige generaties. Hij zoekt manieren om ons vermogen tot langetermijndenken te versterken. Volgens de Australische publieksfilosoof Roman Krznaric denken we als mensheid te weinig na over onze verantwoordelijkheid… Read More

Lees meer
‘Kijk die vuurbal aan de hemel’
‘Kijk die vuurbal aan de hemel’
Interview

‘Kijk die vuurbal aan de hemel’

Het vuur bracht welvaart én de klimaatcrisis, stelt Ignaas Devisch. Oude mythes over dit element leren al dat de mens de wereld nooit helemaal onder controle krijgt. Toch is er één vuur dat wel onbeperkt energie geeft, zonder vervuiling: de zon. Bron: Science Photo Library Als ik ergens niet uit… Read More

Lees meer
Vreemdeling in het gewone
Vreemdeling in het gewone
Recensie
Voor leden

Vreemdeling in het gewone

De film Repulsion (1965) legt een angst bloot voor iets waar we normaal gesproken op vertrouwen. Jannah Loontjens kijkt de klassieker vervreemd terug. Beeld Prime Toen ik een jaar of elf was en steeds vaker alleen thuisbleef, raakte ik een tijdje geobsedeerd door de geluiden in het verder lege huis. Read More

Lees meer
Betere tijden
Betere tijden
Column
Voor leden

Betere tijden

Er staat ons een winter vol onvrede te wachten. Dat was min of meer de centrale boodschap van een lang gesprek dat ik onlangs had met de Duitse filosoof Wolfram Eilenberger. Eilenberger, bekend van onder andere Het tijdperk van de tovenaars, ziet de toekomst somber in. De sociale en economische… Read More

Lees meer
Geest van wanorde en harmonie
Geest van wanorde en harmonie
Recensie
Voor leden

Geest van wanorde en harmonie

De Fransman Paul Valéry en de Oostenrijker Stefan Zweig schreven in het interbellum begeesterd over de crisis en toekomst van Europa. We plukken nog steeds van hun ‘langzaam gerijpte vrucht’. In november 1918 mocht de Eerste Wereldoorlog afgelopen zijn, met de vrede kwam een economische en ook intellectuele crisis: hoe was… Read More

Lees meer
De afslag naar radicaal-rechts
De afslag naar radicaal-rechts
Recensie
Voor leden

De afslag naar radicaal-rechts

Onder conservatieven voltrok zich de afgelopen jaren wereldwijd een schisma. Sommigen radicaliseerden.Bij het overlijden, vorig jaar, van de Engelse filosoof Roger Scruton, schreef Thierry Baudet in NRC Handelsblad over de man die hij als zijn leermeester beschouwde: ‘Alles wat hij schreef is (…) bedoeld om hetgeen dat verloren is zozeer… Read More

Lees meer
‘Ik zocht naar een wereld zonder betekenis’
‘Ik zocht naar een wereld zonder betekenis’
Korte uitleg

‘Ik zocht naar een wereld zonder betekenis’

Esther Gerritsen (48) is schrijver. De terugkeer is haar nieuwe roman.Naar een stoel kijken zonder het woord voor stoel te weten – heel soms lukt me dat: iets waarnemen zonder te interpreteren wat je ziet. Of als ik de autoradio aanzet: bij de eerste klanken is het nog geen muziek… Read More

Lees meer