Home ‘Ik zocht naar een wereld zonder betekenis’

‘Ik zocht naar een wereld zonder betekenis’

Door Carolien van Welij op 24 december 2020

‘Ik zocht naar een wereld zonder betekenis’
Cover van 01-2021
01-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Esther Gerritsen (48) is schrijver. De terugkeer is haar nieuwe roman.

Naar een stoel kijken zonder het woord voor stoel te weten – heel soms lukt me dat: iets waarnemen zonder te interpreteren wat je ziet. Of als ik de autoradio aanzet: bij de eerste klanken is het nog geen muziek en hoor ik alleen nog maar chaos – de geest heeft er nog geen melodie van gemaakt. Op zo’n vluchtig moment stuur je niet je gedachten, maar ben je alleen getuige van je geest. Schrijver en filosoof Paul Valéry onderzoekt in Mijnheer Teste (1896) of je zo’n moment zou kunnen rekken tot je hele bestaan.

Mijnheer Teste is een gedachte-experiment. Valéry bedacht een personage dat enkel getuige wil zijn van zijn bewustzijn, vrij van verlangens, meningen en vanzelfsprekende ideeën. Ik las het boek toen ik me bezighield met de vraag: kun je de wereld zien zonder overal betekenis aan toe te kennen? Bij meneer Teste herkende ik iets van die onmogelijke zoektocht naar een wereld zonder betekenis.

Meneer Teste was een gelijkgestemde geest, hij begreep me. Zijn gedachten raakten me, zoals: “De geest is maximale mogelijkheid – en het maximale vermogen tot onsamenhangendheid.” Best sneu dat ik me identificeerde met een personage waarover de schrijver zegt dat het onmogelijk kan bestaan. Ik keek in die tijd neer op het banale leven. Ik had één foto van Beckett. Voor de rest waren al mijn muren leeg. Als ik ergens een hekel aan had waren het prikborden – die verwijzen naar van alles. Ik verlangde naar een zuiverheid die helemaal niet bestond.

Valéry laat ook de vrouw van meneer Teste aan het woord. Zij noemt zichzelf nuttig en nietig. Ze zoekt in het leven naar iets degelijkers dan het denken en erkent dat we allemaal maar sukkels zijn. Mevrouw Teste zette ik destijds opzij, maar nu – 25 jaar later – heb ik meer sympathie voor haar. Ik accepteer nu dat je elke keer met net zoveel enthousiasme weer iets nietigs moet gaan maken. Ik ben iets meer mevrouw Teste geworden.’

Beeld Maarten Noordijk

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer