Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 1/2021

Spoedcursus meditaties in de westerse filosofie

Tim Miechels

Meditatie mag dan in het Westen niet bekendstaan als de gangbaarste methode voor bezinning, toch hebben maar liefst vijf meditaties de westerse wijsbegeerte blijvend veranderd. Een overzicht in vogelvlucht.

Marcus Aurelius (121-180 n.Chr.)

Tijdens een veldtocht naar het Germaanse grensgebied die in totaal acht jaar zou duren, begon de Romeinse keizer Marcus Aurelius zijn eigen filosofische gedachten op papier te zetten. Het was zijn manier om aan het oorlogsgeweld te ontsnappen. Hij gaf zijn notities, die nooit voor publicatie bedoeld waren, niet zelf de titel mee waaronder ze bekend werden: Overpeinzingen, of Meditaties. Marcus Aurelius neemt in zijn meditaties zijn eigen denken en oordelen onder de loep met als doel zichzelf te verbeteren. Zijn leidraad is de stoïsche leer van Epictetus: maak je niet druk om dingen waar je geen invloed op hebt. ‘De universele natuur geeft aan ieder wat bij hem past, maar het past hem niet eerder dan op het moment dat de natuur het geeft.’  Zo hield de keizer het hoofd koel op het slagveld.

René Descartes (1596-1650)

Hoewel hij te boek staat als een van de belangrijkste filosofen, wilde René Descartes in eerste instantie niets van filosofie weten. Pas na een kennis­making met de nieuwe, experimentele wetenschap van Galileo Galilei ontstaat bij Descartes belangstelling voor filosofie. In zijn Meditaties over de eerste filosofie poogt Descartes de natuurwetenschap van Galilei van een filosofisch fundament te voorzien. Hoe veelbelovend de nieuwe wetenschap ook was, volgens Descartes was ze waardeloos als ze niet op vaste grondslagen gebouwd werd; dan leek ze een prachtig paleis gebouwd op drijfzand. Om een fundament te vinden moet de filosofie beginnen bij een onbetwijfelbare zekerheid, bij een idee waarvan de waarheid helder, welonderscheiden en onmiddellijk kan worden ingezien. Na een zesdaagse twijfelretraite ontdekt hij dat er onder alle onzekerheden iets overblijft dat zich niet weg laat twijfelen, namelijk dat hij aan het twijfelen is. (Zie ook het essay van Florentijn van Rootselaar op blz. 22.)

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden