Literatuur leert ons leven
Auteur: Florentijn van Rootselaar

Stelling: De mens is zijn verhaal

Elize de Mul Promovendus techniekfilosofie, Leiden Nog voor de uitvinding van het schrift liet de mens al boodschappen achter op zijn wall. De mens is een geboren verhalenverteller en speelt daarnaast talloze rollen in andermans verhalen. Al voor zijn...

Joke Hermsen: ‘Er gebeurt iets in dit gesprek tussen ons’

‘Omdat het verhaal een eind heeft en er een punt achter gezet wordt, kan er ook weer een nieuw begin gemaakt worden.’ Joke Hermsen, spreker op het festival de Verhalenvertellers, over de kracht van verhalen.   ‘Het is raar dat in Nederland...

Het Experiment: Geven om mensen op afstand

Wij hebben een verbinding nodig om medelijden te ontwikkelen. Dat kunnen we wel met een individu, maar niet met een massa.   Experiment Bij een fictieve hongersnood in Afrika doneren we meer als dat geld bestemd is voor één 7-jarig meisje...

Het Moment: Amber Bindels

Amber Bindels (27) is actief voor de beweging 'Wij staan op!' en studeert filosofie.  Ik heb anderhalf jaar op bed gelegen – dan ben je volledig op jezelf teruggeworpen. Ik had veel pijn en kon niet meer zitten. Van de pillen die ik moest...

7 verhalen die we blijven lezen

Er zijn van die klassiekers die we maar blijven lezen omdat ze een diepe waarheid over de mens onthullen. Maak kennis met Gilgamesj, Odysseus en Antigone.   ​Het Gilgamesj-epos Het Gilgamesj-epos (± 2100 v.Chr.) is het oudste verhaal uit...

Marli Huijer: Wir wohnen hier

Kun je iemand die een andere taal spreekt werkelijk begrijpen? Dat vroeg ik me af toen ik door twee Duitse meiden op MacBikes van mijn sokken werd gereden. ‘Dit is een voetpad’, zei ik, ‘Fietsen kun je daar.’ Ze schudden hun hoofd, wezen naar een...

Beoefen gelukskunde

Ons verlangen naar geluk wijst kennelijk op een tekort. Volgens antieke denkers was filosofie de weg naar een oplossing. Geldt dat nog steeds? Het scheelde weinig of op het visitekaartje van Hans Thijssen had ‘investment banker’ geprijkt. Maar de...

Damon Young: ‘Niemand is een geboren lezer’

In zijn nieuwe boek beschrijft de Australische filosoof Damon Young de kunst van het lezen. ‘Goed lezen’ ziet hij als een vaardigheid die in onze maatschappij onderbelicht is. ‘Woorden omzetten in werelden gaat nooit vanzelf.’ Toen de...

Onmisbare walging

Waarom zoeken kunstenaars emoties op die we in het dagelijks leven proberen te vermijden? Carolyn Korsmeyer meent dat walging soms noodzakelijk is. Salomé, dochter van de tweede vrouw van koning Herodes, danste zo mooi voor haar stiefvader dat ze een...

4 vragen aan Siddhartha Mukherjee

De Indiaas-Amerikaanse oncoloog en Pulitzerprijswinnaar Siddhartha Mukherjee schreef een intieme geschiedenis van Het gen. ‘De nazi’s hadden een politiek genetisch programma. De staat moet niet gaan bepalen wat een goed leven is en wat...

Hartmut Rosa: ‘Ook ik leid natuurlijk een haastig leven’

De onthaastingsgoeroe, zo wordt Hartmut Rosa ook wel genoemd. De huidige versnelling leidt volgens hem tot vervreemding van de wereld, tot een burn-out. ‘Resonantie is wat er gebeurt als je wél contact met de wereld voelt.’ Lange rijen staan er...

Denkfouten: De Messias

Je ontkent iets (dat je de Messias bent bijvoorbeeld). De ander concludeert dat je dus de Messias bent.  In een klassieke scène uit The Life of Brian van Monty Python wordt de onfortuinlijke Brian achtervolgd door een meute van religieuze...

Stine Jensen: Waar is mijn fornuis?

Ik las een leuk boek over een man die erachter probeert te komen hoe je man moet zijn in de eenentwintigste eeuw: Waar is mijn speer. Ooit liep de Britse journalist Tim Samuels nog samen met zijn maten door de savanne achter wild aan te jagen, maar nu...

De utopie van Thomas More

Was de utopie van Thomas More wel zo utopisch? Of eerder een voorloper van de totalitaire samenleving waarin de grote Engelse denker zelf ook niet wilde leven? Daar stond hij, hij kon niet anders. Het was maandag 13 april 1534, de dag na Beloken...

Democratie?

Is Trumps verkiezing een ontsporing, of vloeit die keuze voort uit het wezen van de democratie? Volgens Socrates neigt de democratie zélf naar de verkiezing van demagogen of zelfs dictators. De westerse democratieën worden belaagd door opeenvolgende...

Bert Keizer: Elite

Wat vinden we van de teloorgang van Filosofie, Geschiedenis, Sanskriet, Latijn, Oudfries, Archeologie, Grieks, Indologie, Sanskriet enz., enz. – al die zachte vakken die vanuit ‘de Zuidas’ langzaam maar onthutsend zeker uit onze universiteiten...

De mens is een rennende aap

Waarom gaat filosoof Mark Rowlands (48) een marathon lopen, terwijl hij niet de minste aanleg heeft voor langeafstandslopen? Gedachten over verval, spel en vrijheid. In zijn vorige boek, het originele De filosoof en de wolf, schreef Mark Rowlands over...

nr. 12/2016

Voorwoord: Feiten en verhalen

door Leon Heuts
Hoofdredacteur Filosofie Magazine

Er waart een spook door het Westen – om Karl Marx te parafraseren. Het is het spook van het extreemrechtse populisme, natuurlijk. Maar er is nóg een spook, namelijk dat van Marx zelf. Vele commentatoren zeggen dat de boosheid van de ‘onzichtbare’ witte man (en vrouw) komt door de tegenstelling tussen arm en rijk. De witte onderklasse neemt wraak – het kapitalisme graaft nu eenmaal zijn eigen doodgravers, zoals Marx ooit stelde.

Dat het in de Verenigde Staten op zijn minst veel genuanceerder ligt, laten de cijfers over het electoraat duidelijk zien. In Nederland is het zelfs bijzonder twijfelachtig. Het CBS meldt ons dat de economie al tien kwartalen stevig aantrekt. Sinds 2001 zijn de netto-inkomensverschillen klein en stabiel. 

It’s not the economy, stupid. Maar wat dan wel? Misschien is juist het probleem dat niemand nog veel waarde hecht aan feiten en cijfers. De populistische tactiek om feiten te negeren en karikaturen van tegenstanders te verspreiden net zo lang tot iedereen je gelooft, is steeds meer gemeengoed. Het gaat niet meer om de waarheid, maar om het pakkende verhaal. En apocalyptische verhalen over puinhopen, ondergang, een liegende elite et cetera, doen het nu eenmaal goed. 

Daar kunnen we heel somber over doen – en dat moet ook. Maar het leert ons ook iets. 35 jaar nadat de Franse filosoof Jean-Francois Lyotard ‘het einde van de grote verhalen’ afkondigde, blijkt dat een samenleving zonder groot of bindend verhaal uit elkaar valt. Populisten hebben dat goed begrepen; veel kiezers vinden bij hen een betekenis die de traditionele, rationele politiek niet meer kan geven. 

Dit nummer gaat over de kracht van verhalen. Filosofie Magazine organiseert op 11 december ook het festival De verhalenvertellers. We willen tegenover de alarmerende verhalen van populisten, die angst exploiteren, optimistische verhalen zetten. Verhalen die begeesteren, tot de verbeelding spreken – die de feiten of cijfers niet negeren, maar tot leven brengen.

2016

  • Filosofie Magazine 11 - 2016
  • Filosofie Magazine 10 - 2016
  • Filosofie Magazine 9 - 2016
  • Filosofie Magazine 7/8 - 2016
  • Filosofie Magazine 6 - 2016
  •  Filosofie Magazine 5 - 2016
  • Filosofie Magazine 4 - 2016
  • Filosofie Magazine 3 - 2016
  • Filosofie Magazine 2 - 2016
  •  Filosofie Magazine 1 - 2016

2015

  • Filosofie Magazine 12 - 2015
  • Filosofie Magazine 11 - 2015
  • Filosofie Magazine 10 - 2015
  • Filosofie Magazine 09 - 2015
  • Filosofie Magazine 07/08 - 2015
  • Filosofie Magazine 06 - 2015
  • Filosofie Magazine 05 - 2015
  • Filosofie Magazine 04 - 2015
  • Filosofie Magazine 03 - 2015
  • Filosofie Magazine 02 - 2015
  • Filosofie Magazine 01 - 2015

2014

  • Filosofie Magazine 11 - 2014
  • Filosofie Magazine 10 - 2014
  • Filosofie Magazine 09 - 2014
  • Filosofie Magazine 07/08 - 2014
  • Filosofie Magazine 06 - 2014
  • Filosofie Magazine 05 - 2014
  • Filosofie Magazine 04 - 2014
  • Filosofie Magazine 03 - 2014
  • Filosofie magazine 02 - 2014