Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
13-03-2020

Weekendlijstje: Isolatie

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Tim Miechels

Onder invloed van het coronavirus komt het openbaar leven langzaam tot stilstand. Musea sluiten hun deuren, concerten worden afgelast en we werken zoveel mogelijk thuis. We gaan een periode van toenemende isolatie tegemoet. Wat hebben filosofen ons te zeggen over isolatie? Een weekendlijstje met vijf filosofen over isolatie.

Diogenes: sociaal geïsoleerd

Diogenes van Sinope was een zonderling figuur. De Griekse denker leefde in een zelfverkozen isolement, in ton net buiten de stadsgrenzen van Athene. Hij voelde geen enkele verbinding met de stadstaat en haar inwoners en trok zich dan ook niets aan van de geldende mores en gewoontes. Zo stond hij erom bekend in het openbaar te masturberen en te urineren en at hij tegen de Atheense gebruiken in graag op het marktplein.



Dat Diogenes verkoos op deze manier te leven had niet alleen te maken met het feit dat het een wat excentrieke man was. Hij leefde zo vanwege zijn filosofische overtuigingen. Volgens Diogenes zijn de gebruiken en normen van de menselijke samenleving namelijk slechts verzinsels die ons vervreemden van onze natuur en ons daarom ongelukkig maken. Een schaamteloos leven is volgens Diogenes dan ook de weg naar het ware geluk. Hoewel hij geen geschriften achterliet, inspireerde hij met zijn leven een filosofische school: het cynisme.

Lees hier meer over de cynische school.
 

Leibniz: geïsoleerde deeltjes

Gottfried Wilhelm Leibniz was als metafysicus geïnteresseerd in hoe de werkelijkheid in elkaar zit. In zijn filosofische zoektocht kwam hij tot de conclusie dat monaden de meest basale bouwstenen van het universum zijn. Alles dat bestaat is volgens hem opgebouwd uit monaden, de ondeelbare kleinste deeltjes. Wonderlijk aan deze monaden is, dat ze volgens Leibniz totaal geïsoleerd van elkaar bestaan. In de woorden van Leibniz: monaden zijn vensterloos.



Dit lijkt toch een wat merkwaardige conclusie. Als ik naar de wereld om mij heen kijk, dan lijken dingen elkaar wel degelijk te beïnvloeden. Als de ene biljartbal tegen de andere aanrolt, rolt die tweede bal daardoor verder. Hoe verklaart Leibniz dat, als de deeltjes waaruit deze ballen bestaan elkaar niet beïnvloeden? Dat komt volgens Leibniz omdat God de monaden in vooropgezette harmonie met elkaar geschapen heeft. Er is geen sprake van daadwerkelijke invloed van de twee biljartballen op elkaar, maar God heeft hun bewegingen perfect op elkaar afgestemd.

Lees hier waarom we volgens Leibniz in de beste van alle mogelijke werelden leven.
 

Husserl: isolatie als methode

Volgens de Duitse filosoof Edmund Husserl is isolatie de filosofische methode bij uitstek. Volgens Husserl gaan we er in ons dagelijks leven namelijk al te makkelijk van uit dat de wereld buiten ons echt bestaat. Dit noemt hij de natuurlijke instelling. Wie heeft er echter ooit het bewijs gezien van deze aanname? Dit bewijs is nooit geleverd en daarom mogen we er van Husserl als filosofen niet vanuit gaan.



Hij stelt daarom voor om filosofisch onderzoek altijd te beginnen met een epoché. Hij ontleent deze term aan de hellenistische filosofie, waar het staat voor het opschorten van een oordeel. Volgens Husserl moet de filosofie beginnen met het opschorten van het naïeve geloof in het bestaan in de wereld. Dit betekent niet dat hij zegt dat de wereld niet bestaat, maar dat we ons oordeel hierover tussen haakjes moeten zetten. Op deze manier kunnen we de wereld zoals ze aan ons bewustzijn verschijnt onderzoeken, zonder dat we daarbij de onbewezen stelling over het bestaan van de wereld hoeven aan te nemen.

Lees hier een close-reading van Husserl’s hoofdwerk Crisis van de Europese wetenschappen.
 

Wittgenstein: geïsoleerde taal

In de twintigste eeuw wordt taal een steeds centraler thema in de filosofie. Een van de voorlopers van deze zogeheten linguistic turn is Ludwig Wittgenstein. In zijn Filosofische Onderzoekingen introduceert hij de notie van taalspelen. Net als er geen eenduidige definitie van een spel mogelijk is, is een eenduidige definitie van taal dat ook. Het taalspel van een basisschoolleraar en zijn leerlingen verschilt van dat van twee vrienden die elkaar al jaren kennen, wat weer heel anders is dan de taal die ambtenaren spreken.



Overeenkomstig in deze voorbeelden is dat een taalspel altijd bestaat tussen verschillende individuen. Wittgenstein vraagt zich af of een privétaal mogelijk is, een taal die alleen ik versta. Volgens Wittgenstein is dat problematisch, omdat het juiste gebruik van woorden afhangt van context, en getoetst wordt aan hoe anderen de term gebruiken. In een geïsoleerde taal is het niet na te gaan hoe een woord juist gebruikt wordt, waardoor het niet meer duidelijk is wat een woord nu betekent. Een privétaal is daarom onmogelijk volgens Wittgenstein.

Lees hier waarom Wittgenstein zich onbegrepen voelde.
 

Jackson: kleurloze isolatie

Wat betekent het om een kleur te ervaren? Kun je die ervaring helemaal beschrijven in termen van fysieke processen? Is de ervaring van kleur te reduceren tot het proces van lichtstralen met een bepaalde golflengte die botsen op cellen in mijn oog? Of mist er iets aan deze uitleg? Deze vraag staat centraal in het gedachte-experiment Mary’s Room van de Australische filosoof Frank Jackson.



Het gedachte-experiment draait om Mary, die haar leven lang in een kamer zonder kleuren doorbrengt. Ze heeft nog nooit in haar leven kleur gezien, maar weet via boeken wel precies hoe de fysieke processen in kleurervaring werken. Na jaren in kleurloze isolatie krijgt ze uiteindelijk voor het eerst in haar leven een tomaat te zien. De vraag is dan: leert Mary hier iets nieuws, of kende ze deze ervaring al uit haar natuurkundeboeken? We zijn geneigd te denken dat Mary hier wel degelijks iets nieuws leert, wat volgens Jackson laat zien dat kleurervaring meer is dan fysieke processen.
 

Bekijk hier ons dossier over filosofische gedachte-experimenten.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.