Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
10-07-2019

Tussen het boven en beneden

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
 ‘We zijn op het cynische af doordrongen van het feit dat veel van waar we in geloven het werk kan zijn van een kwade genius.’ We proberen scherp te zijn op dingen als fake news en manipulatie van de media, maar in plaats van de waarheid vinden we daardoor alleen maar twijfel. Filosoof Coen Simon legt onze onzekerheid bloot en benadrukt het belang van mythes.

Onze kritische blik heeft ons cynisch gemaakt. Een nieuwsbericht kan verzonnen zijn, een verkiezingsuitslag gehackt, een nieuw wetenschappelijk onderzoek zal wel gefinancierd zijn door een bedrijf met een agenda.

‘En zo heeft voor het eerst in de geschiedenis het nihilisme echt wortel geschoten en ademt ons ‘de ledige ruimte in het gezicht’. Niet de (wetenschappelijke) waarheid heeft de wereld van zijn betovering ontdaan, zoals socioloog Max Weber voorspelde. Het is niet zo dat we niet langer in verhaaltjes geloven nu de harde feiten bekend zijn. Ook de feiten zijn obscuur geworden.’

Hierdoor geloven we steeds meer in onze eigen persoonlijke waarheden. Filosoof Immanuel Kant wees ons er in 1781 al op dat de wereld zich naar onze waarneming richt, en we de waarheden van de wereld op zich nooit kunnen kennen. Volgens Simon hebben we daarom mythen nodig en hij citeert antropoloog Petran Kockelkoren, die meent dat onze cultuur nog steeds samenhangt van mythen.

‘Omdat we bij mythes vooral denken aan oorsprongsverhalen die door wetenschappelijke verklaringen in onbruik zijn geraakt, zien we volgens Kockelkoren de nog werkende mythes over het hoofd. Hij wijst erop dat bestaande macht altijd gebruik maakt van mythevorming, maar belangrijker voor de eenentwintigste-eeuwse goddeloze mens is het functioneren van de mythe in de schemerzone van veranderende culturele en technologische waardensystemen.’

De moderne mythe verhult zich in het alomtegenwoordige enthousiasme in the media. Een onsamenhangend en weinig objectief verhaal kan gered worden met een flinke dot passie.

‘Enthousiasme staat in alle gevallen in het teken van het afwezige, van iets wat niet onmiddellijk present is. Je bent enthousiast over een idee, een voornemen, of over wat je hebt meegemaakt en wilt delen. Het gebrek aan presentie wordt in zekere zin goedgemaakt door te tonen dat je daadwerkelijk geráákt bent.’

Maar hoe helpt dit ons in de zoektocht naar de waarheid? Lees verder over de mythen van nu in het essay van Simon (volledig toegankelijk voor leden).
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.