Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
04-05-2018

We kunnen autonoom genoeg nadenken over de beslissing om ons leven te beëindigen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Bart Coster
Freelance filosofiejournalist

Wat is een voltooid leven precies in hedendaagse termen? En zijn mensen eigenlijk wel in staat om zelf te beslissen over hun levenseinde? We brachten het voltooid-levendebat in kaart aan de hand van vier filosofische stellingen.


Stelling: We kunnen autonoom genoeg nadenken over de beslissing om ons leven te beëindigen


Tegen
‘Wantrouw de vrije wil bij “voltooid leven”,’ kopt Trouw boven een opiniestuk van huisarts Els Stokkers. Zij noemt de wil ‘een gemankeerd instrument’, omdat deze afhankelijk is van ‘omstandigheden van buitenaf en gevoelens van binnenuit’. Vooral over de invloed van buitenaf maken critici van de voltooid-levenwet zich grote zorgen. Een angst die bij hen leeft is dat het invoeren van een voltooid-levenwet een maatschappelijke druk creëert op ouderen om hun leven te beëindigen.

Dit werpt een interessant licht op keuzevrijheid. Het lijkt voor de hand liggend dat meer opties meer keuzevrijheid opleveren. Met meer opties kun je op het eerste gezicht nooit slechter af zijn, want als je een slechte optie aangeboden krijgt, kun je daar gewoon nee tegen zeggen. In dat geval zou het aanbieden van stervenshulp bij voltooid leven geen kwaad kunnen; mensen kunnen daar immers gewoon nee tegen zeggen, mochten ze het als een slechte optie zien.

Een belangrijk psychologisch inzicht in de filosofie over de wil is dat het aanbieden van opties niet zo neutraal is als het op het eerste gezicht lijkt. De aanwezigheid van een optie maakt dat iemand zich tot die optie moet verhouden, iets wat die persoon tot dan toe niet hoefde. Opeens moeten ouderen erover nadenken of ze hun leven voltooid vinden en of ze er daarom een einde aan willen maken. Autonomie en keuzevrijheid steken dus ingewikkelder in elkaar dan we op het eerste gezicht zouden denken.

Voor
Als je ook maar een paar seconden nadenkt over hoe je eigen beslissingen tot stand komen, zie je dat anderen daar invloed op hebben gehad. Toch, zeggen mensen die de autonomie van het individu hoog in het vaandel hebben, neemt het individu de uiteindelijke beslissing. Zeker een beslissing om een einde aan het leven te maken wordt niet genomen door middel van hand opsteken of een andere democratische methode, maar door het individu zelf. Een van de zorgvuldigheidseisen waar artsen op dit moment naar kijken is of de wens om een einde aan het leven te maken voortkomt uit de persoon zelf en niet opgedrongen is door de omgeving.

Bovendien, zegt levenseindeconsulent Ton Vink, tast samenspraak met anderen niet per se de autonomie van een individu aan. Hij maakt onderscheid tussen autonomie en zelfbeschikking. Zelfbeschikking betekent puur en alleen dat het zelf beschikt, zonder dwang of oneigenlijke invloed van buitenaf. Dat is een belangrijke voorwaarde voor een goede zelfgekozen dood, vindt hij, maar daarnaast is autonomie belangrijk. Autonomie betekent letterlijk ‘jezelf de wet opleggen’. Dit heeft iets strengers; om autonoom een beslissing te nemen moet je er goed over nagedacht hebben. Overleg met anderen is hiervoor niet noodzakelijk, maar kan wel nieuwe – soms kritische – perspectieven inbrengen. Daarom komen we vaak pas in samenspraak met anderen tot iets wat autonomie genoemd kan worden, vindt Vink. Als zowel zelfbeschikking als autonomie aanwezig is spreekt hij van ‘gereflecteerde zelfbeschikking’.

Filosofie Magazine formuleerde alle argumenten voor en tegen zelfbeschikkingsrecht. Leden kunnen hier de andere stellingen die het debat bepalen in overweging nemen.
 
 
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.