Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
WP nr. 1/2018

Een zee van lijdende lichamen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Marieke Borren

Het beroep op gevoelens van empathie en compassie is volgens filosoof Hannah Arendt geen goede basis voor een politieke gemeenschap. Marieke Borren verheldert Arendts argumenten voor dit wantrouwen en laat zien dat deze nog steeds actueel zijn.

Met uitzondering wellicht van Friedrich Nietzsche is er geen filosoof die zo’n groot wantrouwen koestert tegenover empathie, meer in het bijzonder medelijden, als de joods-Duitse Hannah Arendt (1906-1975). Omdat zij boven alles geïnteresseerd is in het handelen van burgers in de publieke ruimte spitst haar kritiek zich toe op de politisering van het medelijden. Dit past binnen een bredere beschouwing over de rol van sentiment in publieke aangelegenheden. Naast medelijden fileert Arendt ook de liefde, in de gedaante van bijvoorbeeld liefdadigheid, liefde voor de Mens, broeder- en zusterschap of Ahabath Israel, liefde voor het Joodse volk. Arendt meent dat medelijden, net als liefde, op zijn plaats is in persoonlijke relaties en intieme vriendschappen, maar buiten de orde in het publieke domein is en daar zelfs veel schade kan toebrengen. Sentiment vormt geen goede basis voor solidariteit, engagement en politieke gemeenschap. In plaats van medelijden met of liefde voor mensen, of de Mens, pleit zij voor een koele en afstandelijke liefde voor de wereld.

In dit essay wil ik de argumenten verhelderen van Arendts wantrouwen ten aanzien van medelijden, met name wanneer het armen, vluchtelingen of laagopgeleiden betreft. Dit wantrouwen heeft ervoor gezorgd dat veel lezers Arendt harteloosheid verwijten. Als antwoord daarop wil ik laten zien dat Arendts terughoudendheid niet voortkomt uit sympathie voor Realpolitik, noch uit minachting voor maatschappelijk zwakke groeperingen. In de plaats van medelijden en empathie stelt zij representatief denken dat een beroep doet op verbeelding van het mogelijke standpunt van anderen. Ik sluit af met een evaluatie van de actualiteit van Arendts kritiek op de politiek van medelijden in de context van de huidige Europese vluchtelingencrisis enerzijds en van populisme en neoliberalisme anderzijds.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.