Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
25-10-2017

Sartre: mensen zijn geen briefopeners

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
Wat is de mens? Deze fundamentele vraag houdt filosofen al millennia bezig. Jean-Paul Sartre wist er halverwege de twintigste eeuw toch nog een hele nieuwe draai aan te geven.

Sinds de oudheid houden filosofen zich al bezig met de vraag wat het mens-zijn precies betekent en waarin wij van andere wezens verschillen. Hun benadering van die vraag veronderstelt reeds het bestaan van zoiets als de menselijke natuur, of een essentie van wat het inhoudt om mens te zijn. Het lijkt tevens te veronderstellen dat die menselijke natuur voor altijd vaststaat. Met andere woorden: het veronderstelt dat er een universele essentie is van wat het mens-zijn is, en dat deze essentie in alle mensen die hebben bestaan en nog zullen bestaan, kan worden aangetroffen. Volgens deze opvatting bezitten alle mensen, ongeacht hun omstandigheden, dezelfde eigenschappen, en worden ze geleid door dezelfde basiswaarden. Deze manier van denken dreigt volgens Sartre echter het belangrijkste aan de mens over het hoofd te zien: zijn vrijheid.

Sartre legt dit uit aan de hand van het volgende voorbeeld. Stel, je hebt een briefopener voor je. Die is gemaakt door iemand die het idee heeft gehad dat instrument te maken en duidelijk wist wat er van een briefopener mag worden verwacht. Hij moet scherp genoeg zijn om door papier te snijden, maar niet zo scherp dat het gevaarlijk is. Hij moet eenvoudig te hanteren zijn, van het juiste materiaal gemaakt zijn – ijzer, bamboe, of hout misschien, maar niet van boter, was of veren – en zo ontworpen dat hij efficiënt werkt. Sartre zegt dat het ondenkbaar is dat er een briefopener bestaat zonder dat de maker ervan wist waarvoor het ding gebruikt zou worden. Om die reden gaat de essentie van een briefopener – of van alle dingen die ervoor zorgen dat het een briefopener is en geen vleesmes of papieren vliegtuigje – vooraf aan de existentie of het bestaan van enige afzonderlijke briefopener.

Mensen zijn uiteraard geen briefopeners. Volgens Sartre is er geen vooropgezet plan dat ervoor zorgt dat we het soort wezens zijn dat we zijn. We zijn niet gemaakt voor een bepaald doel. We bestaan, maar niet vanwege een doel of essentie, zoals in het geval van de briefopener; onze existentie gaat vooraf aan onze essentie.

Dit is een fragment uit Het Grote Filosofieboek.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.