Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
24-01-2017

Mind the Mistake

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Frank van Caspel

Het blijft een mysterieuze notie: mind. Maar het mysterie rondom de mind berust op een categoriefout. ‘Mind is iets wat je doet, niet iets wat je hebt’, betoogt Frank van Caspel, promovendus aan de Open Universiteit.

Het idee dat er een categoriefout wordt gemaakt, is niet nieuw. Al in 1949 betoogt Gilbert Ryle in zijn beroemde The Concept of Mind dat we hieraan ten prooi vallen. Even opfrissen: een categoriefout maak je wanneer je iets in een verkeerde categorie plaatst. Het bekende voorbeeld van Ryle is de bezoeker van Oxford, die na een wandeling langs de verschillende gebouwen op de campus vraagt ‘maar waar is nu de universiteit?’ De bezoeker maakt hier de fout te denken dat ‘universiteit’ in hetzelfde rijtje thuishoort als de afzonderlijke faculteitsgebouwen. Een belangrijk gevolg van het maken van een categoriefout is dan ook dat je verkeerd geformuleerde vragen gaat stellen - vragen waar geen antwoord op is.


Labels

Om te laten zien dat veel fundamentele vraagstukken over de mind ook berusten op een categoriefout, trek ik eerst een analogie tussen mind en sport. Nemen wij mensen in ogenschouw, dan zien we dat zij net als andere zoogdieren ademen, eten en communiceren, incidenteel afgewisseld met het produceren van nageslacht. Bovendien vertonen we nog een scala aan meer kenmerkend gedrag: we spelen voetbal, bedriegen elkaar, schrijven filosofische verhandelingen, spelen schaak en bouwen ruimteschepen.

Om wat ordening aan te brengen in al deze gedragingen gebruiken we soms labels voor bepaalde categorieën ervan. Sport, bijvoorbeeld. Sport is niet één soort activiteit, maar de verzameling van wielrennen, hardlopen, schaken, etc. Natuurlijk is het een kwestie van conventie welke activiteiten thuishoren in deze categorie, en is het ook mogelijk dat zij overlapt met andere categorieën.

Zo’n andere categorie is de verzameling van alle ‘mentale’ activiteiten die wij verrichten. Die categorie omvat nog veel meer activiteiten dan sport, zoals bijvoorbeeld denken, emoties ervaren, filosoferen en raadsels oplossen. In de geest van Ryle zou ik stellen dat mind, net als sport, een term is voor een set aan gedragingen – in het geval van mind de set van mentale gedragingen. Dat deze mentale gedragingen complex zijn en dat we ervoor gebruik maken van een bijzonder orgaan waarvan we de werking nog maar ten dele doorgronden (het brein), doet daar niets aan af.

Zouden wij van een wielrenner vragen ‘waar zit zijn sport?’, of ‘wat is de relatie tussen zijn sport en zijn lichaam?’ Het is duidelijk dat we dan een categoriefout maken. We vragen naar ‘sport’ alsof het een ding is dat je kan hebben (zoals een elleboog). Iemand die Laurens ten Dam in actie ziet en na het bekijken van zijn benen, zijn fiets en zijn longen vraagt waar zijn sport nu eigenlijk zit, zullen we uitleggen dat die vraag verkeerd is. Sporten is wat de wielrenner doet, zou je uitleggen, en hoewel je kan onderzoeken hoe Laurens dat doet, of waar hij dat doet, is de vraag ‘waar zit zijn sport?’ een verkeerde.

Evenmin zouden we van een persoon die denkt, schaakt, een som oplost of een studiekeuze maakt moeten vragen ‘waar zit haar mind?’ Die vraag is verkeerd. We vragen naar ‘mind’ alsof het iets is dat je hebt náást je lichaam, terwijl mind, net als sport, iets is dat je doet met je lichaam. Er is geen mind-body probleem, net zoals er geen ‘sport-body probleem’ is. Mind en lichaam zijn niet twee dingen die zich tot elkaar moeten verhouden. We hebben (of beter: zijn) een lichaam, dat naast ademen, wielrennen en brood bakken ook kan ‘minden’. Mind is iets wat je doet, niet iets wat je hebt. We kunnen een scala aan inhoudsloze debatten achter ons laten als hedendaagse cognitiefilosofen die conclusie ter harte zouden nemen.
 
Frank van Caspel
Promovendus/docent filosofie
Open Universiteit Nederland
Frank.vancaspel@ou.nl


Frank van Caspel won onlangs de tweede prijs van de 36e Dutch Flemish Day of Philosophy

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.