Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 7/2016

Zonder verwondering regeert al snel het vooroordeel

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Sophie van Balen

Uiteindelijk leidde het tot de dood van Socrates: zijn verwondering, die hem aanzette tot een zoektocht naar waarheid – een onwelkome waarheid.

'Socrates praat recht wat krom is.’ Aan het woord is Socrates, en hij praat over zichzelf. De locatie: onbekend, misschien op een plein. Hij memoreert tegenover een jury hoe sommige Atheners over hem praten. Ze spreken kwaad over hem. Hij zou de jeugd corrumperen met zijn retorische trucjes en blasfemie. Uiteindelijk komt het tot een aanklacht, en een proces.

Vijfentwintig eeuwen later staat Socrates symbool voor precies het tegenovergestelde. Geen kromprater, maar juist een mens die staat voor de waarheid – ook als hij wordt bedreigd. De filosoof die vooroordelen en pseudokennis ontmaskert, en bereid is daarvoor een hoge prijs te betalen. De zoektocht naar waarheid en kennis krijgt met Socrates ook een morele betekenis. Ook al is de kennis die je opdoet in tegenspraak met geldende normen of de opvattingen van de heersende macht, je spreekt je uit. En er hoort een esthetische soberheid bij, wars van uiterlijk vertoon. Tijdens het proces spreekt hij de jury blootsvoets toe, gekleed in een tuniek van ruwe stof. Een beroemde redenaar uit die tijd had hem aangeboden om een schitterende verdediging te schrijven, maar hij wimpelt het aanbod af. ‘Mooie kleding past mij niet.’

Socrates is als het ware de schutspatroon van vele filosofen, wetenschappers en andere onderzoekers die vanwege hun zoektocht naar kennis en waarheid veel hebben opgegeven. Macht, roem en uiterlijk vertoon, maar bovenal veiligheid van lijf en leden. De waarheid is niet altijd gewenst, en zij die ernaar zoeken zijn door de eeuwen heen bedreigd, vervolgd, veroordeeld en soms zelfs vermoord. Het fascinerende is dat die zoektocht naar waarheid, die snel zo groots kan lijken, volgens Socrates juist heel klein begint. Met datgene wat een kind zelfs al doet, namelijk verwondering. Zonder oprechte verwondering voor de wereld om ons heen, regeert al snel het vooroordeel.
 

Verder lezen?