Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
18-11-2015

Drie filosofen over terrorisme

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Ruud Welten, Tinneke Beeckman en Paul Cliteur

Welke rol spelen het geloof en sociaaleconomische factoren in de aanslagen in Parijs? En is de door Hollande, Rutte en hacktivists ‘Anonymous’ verklaarde oorlog een terechte respons? Wij stelden deze vragen aan drie filosofen.

Ruud Welten:

‘Mijn intuïtieve reactie op de vraag is geen filosofische, maar: “heb uw vijanden lief”. Wat maakt dat deze mensen zich op een onbegrijpelijk gewelddadige manier tegen ons keren? Wat in onze cultuur roept dit geweld over zich af? Is het, om in de beruchte woorden van Sartre te spreken, voor de zoveelste keer de boemerang van ons eigen geweld dat zich nu tegen ons keert? Ik weet het niet, we kunnen in ieder geval niet op voorhand zeggen dat dit niet zo is. Wat we inmiddels hadden kunnen en moeten leren, is dat de wraakzuchtige oorlogstaal in de reacties van Hollande en in Nederland van burgemeester Ahmed Aboutaleb, om van mindere geesten in de politiek maar te zwijgen, desastreus is. Dit moet worden omgekeerd. Daarom: heb uw vijanden lief. De sympathie kan zich niet alleen beperken tot de slachtoffers dicht bij huis, maar ook de daders en zij die hen zullen volgen. Niemand wordt geboren om als moordenaar te eindigen. Maar onze sympathie is selectief. We hebben ze al afgeschreven. Wie naar het zwaard grijpt zal door het zwaard omkomen. Een hogere wijsheid is er niet. En het spijt me dat dit geen filosofische, maar religieuze wijsheid is.’

Ruud Welten schreef 'Zinvol geweld': een boek over de reflectie van filosofen Camus, Sartre en Merleau-Ponty op terreur en terrorisme.


Tinneke Beeckman:

‘De nieuwe aanslagen in Parijs komen helaas niet onverwacht. Na de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo vielen er doodsbedreigingen aan het adres van journalisten, die niets met de cartoons over profeten te maken hadden. Al wie de schuld bij de redactie van Charlie Hebdo legde, en tot zelfcensuur aanzette, heeft niets van radicalisme begrepen. Toegeven aan vrijheid is een glijdende schaal: voor je het weet moet je elk kritisch denken afschaffen.

Vaak worden sociaaleconomische oorzaken aangeven voor fundamentalisme: achterstelling, te weinig onderwijskansen, werkloosheid. Dat riedeltje blijkt een fabeltje te zijn: heel wat armen radicaliseren niet, en heel wat radicalen behoren tot de middenklasse. Wie onrecht wilde aanklagen, heeft daar in het verleden democratische middelen voor gebruikt, en zo zijn herverdeling en welvaart toegenomen. De aanhangers van de sociaaleconomische analyse als belangrijkste verklaring moeten zich dus afvragen waarom mensen die zich benadeeld voelen, de democratische weg naar verzet niet vinden. Ideologie en godsdienst spelen dus wel degelijk een rol. Dat is een ongemakkelijke waarheid: aan het onderwijs- of werkgelegenheidsbeleid lijkt makkelijker iets te veranderen. Dan zijn de verantwoordelijken duidelijk: de politici, de samenleving, de meerderheid. Maar hoewel meer gelijkheid en beter onderwijs enorm belangrijk zijn, is er een andere strijd aan de hand, over ideeën.  

De kracht van haat en ressentiment valt niet te onderschatten. Die emoties worden zelfs deel van een heuse levensvisie. En die visie moet geanalyseerd, besproken en bestreden worden. Ook filosofen - zoals Nietzsche en Spinoza - hebben hier scherpe inzichten te bieden.’

Tinneke Beeckman beschrijft in haar boek 'Macht en Onmacht' hoe de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo aantoont dat verlichtingsidealen definitief in onbruik zijn geraakt. Lees meer op Beeckmans blog


Paul Cliteur:

‘De aanslagen in Parijs zijn op zichzelf geen afwijking van het patroon zoals we dat de laatste tien jaar gezien hebben. In mijn onlangs verschenen Het Atheistisch Woordenboek hebben Dirk Verhofstadt en ik dat "theoterrorisme" genoemd. Het is een vorm van terrorisme gebaseerd op een bepaalde conceptie van God. Op 7 januari 2015 hebben we een theoterroristische aanslag gehad op de redactie van Charlie Hebdo, waarmee duidelijk was dat men probeert het principe van de vrijheid van expressie te vernietigen (met een zeker succes overigens). We hebben ook de aanslag gehad op de Joodse supermarkt, waarmee duidelijk werd dat theoterroristen een grote afkeer hebben van Joden. En nu hebben we een theoterroristische aanslag op meer doelen, waardoor duidelijk wordt dat diegenen die het afgelopen jaren de droom hebben gekoesterd dat wanneer nare cartoonisten nu maar hun pen in bedwang houden het terroristisch gevaar kan worden bedaard. Niet dus. Men kan theoterrorisme begrijpen als religieus fundamentalisme dat werkelijk tot actie overgaat.

Het grote raadsel is eigenlijk niet wat theoterroristen bezielt. Die zijn heel duidelijk. Je kan in de geschriften van Ayatollah Khomeini lezen waarom hij een afkeer van Salman Rushdie heeft. Je kan in de verklaringen van ISIS of ISIL precies lezen wat men wil en waarom. Het grote raadsel is dat onze politici (Rutte, Obama, Merkel, Cameron) zulke moeite hebben om het verschijnsel te benoemen. Zij draaien eindeloos om de brei heen en spreken van "barbaren" en "monsters", maar zij hebben nog niet een begin van een diagnose van het verschijnsel waarmee zij en wij te maken hebben. Het is alsof je bij de dokter zit die verklaart dat je doodziek bent zonder dat hij kan aangeven welke ziekte je hebt. We moeten hopen dat ondanks alle ellende die deze aanslagen brengen het toch de situatie waarin we verkeren duidelijker gaat maken. Een goede diagnose is de basis voor de therapie. Maar die hebben we van onze terrorisme-experts, onze politici of (het allerergste) onze islam-deskundigen niet te verwachten.’ 

​Paul Cliteur is hoogleraar Encyclopedie van de rechtswetenschap in Leiden en co-auteur van 'Het Atheïtische Woordenboek'.

Wij geven u dit artikel cadeau! Wilt u ons toch steunen? Word dan lid

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.