Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 2/2012

Geen talent voor ondergeschiktheid

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Siep Stuurman

'Jullie houden van filosofie omdat je geen man kan krijgen', zo bespotte Molière de filosoferende vrouwen van zijn tijd. Pas in de Verlichting konden feministes als Mary Wollstonecraft een plek opeisen voor de vrouwelijke denker.

In het voorjaar van 1661 besprak de Parijse Académie des Orateurs, een school voor stijl en welsprekendheid die door aankomende juristen van het Parlement van Parijs gefrequenteerd werd, de kwestie of de studie van de wetenschappen passend was voor vrouwen. De meningen waren verdeeld. Toch luidde de slotconclusie, opgesteld door de moderator van de academie Jean de Richesource, dat de gangbare argumenten tegen vrouwelijke geleerdheid niet steekhoudend waren. De voorstanders van de geleerde vrouwen stelden dat de natuur zowel aan vrouwen als aan mannen verbeeldingskracht en intelligentie gegeven had, en noemden daarbij historische voorbeelden om hun argumentatie kracht bij te zetten. De advocaat Philippe Cattier wees op ‘een groot voorbeeld van onze tijd’, te weten ‘die beroemde jongedame, mademoiselle Marie Anne de Schurman Holondoise’. 

Schurman, wier debat met André Rivet over deze kwestie in het Latijn, het Frans en het Engels gepubliceerd was, genoot Europese bekendheid. Hetzelfde gold voor Marie de Gournay, die in 1622 een verhandeling over de gelijkheid der seksen gepubliceerd had en die in geheel Europa bekend was als redacteur van Montaignes Essais. In publicaties uit de tweede helft van de zeventiende eeuw worden Schurman en Gournay vaak genoemd. De lofprijzingen gewagen van wijsheid, geestkracht, oordeelsvermogen, talenkennis en eruditie – allemaal onderdelen van het humanistische ideaal van geleerdheid.

De keerzijde van de roem waren de laster en de geringschatting die menig geleerde vrouw ten deel vielen. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Molières satirische toneelstuk Les femmes savantes (1672), waarin geïnsinueerd wordt dat ‘de liefde voor de filosofie’ van de geleerde vrouwen voortkomt uit hun onvermogen om ‘echte’ liefde te krijgen. Sommige mannelijke auteurs schiepen er behagen in geleerde vrouwen belachelijk te maken, te suggereren dat ze lelijk waren en niet aan de man konden komen, of juist weer grove seksuele toespelingen te maken. Vrouwen die zich met filosofie bezighielden, opereerden dus in een intellectueel mijnenveld. Hun optreden leidde tot een van tijd tot tijd oplaaiende culture war over de grenzen van vrouwelijkheid en mannelijkheid. Ze hadden heel wat mannelijke en vrouwelijke medestanders, maar waarschijnlijk waren hun tegenstanders – zowel onder vrouwen  als onder mannen – toch verre in de meerderheid.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.