Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
10-11-2016

Frank Ankersmit: ‘Je kunt alleen je hart vasthouden’

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

René Haerkens van den Brand

Nu Trump de presidentsverkiezingen heeft gewonnen, doemt de vraag op hoe de toekomst eruit zal zien. En juist dat is een heikel punt, vertelt emeritus hoogleraar geschiedfilosofie Frank Ankersmit: ‘Je hebt werkelijk geen idee wat hij gaat doen.’

Het staat vast: Trump is verkozen tot president. Wat nu?
‘De afloop van de verkiezingen verbaast mij zeer, en ik maak mij er grote zorgen over. Wat er gaat gebeuren, hangt af van wat voor programma Trump gaat verwezenlijken – als hij al een programma heeft – en wat daar de consequenties van zijn. Wat vaststaat is dat hij een heleboel onzekerheid in ons globale politieke systeem plaatst, waar het denk ik niet tegen kan: niemand weet waar we met hem aan toe zijn. In onze wereld hangt alles af van wederzijdse vermoedens van wat anderen gaan doen, waardoor ze erg gevoelig is voor onzekerheden. Trumps aandeel in dat systeem kan daardoor erg gevaarlijk zijn.’

Waarin schuilt dat gevaar precies?
‘Zoveel onzekerheid neemt het vertrouwen weg. Voor een goed functionerende democratische samenleving is het van het hoogste belang dat je in een heleboel opzichten je medemensen kunt vertrouwen. Robert Putnam spreekt in dit verband van een trust society. De Duitse systeemsocioloog Niklas Luhmann stelde dat vertrouwen in essentie de reductie van complexiteit is, een gedachte die ook al bij Tocqueville voorkwam. Je leven is heel complex als je alles zelf moet doen. Die complexiteit verdwijnt als je op anderen vertrouwt om dingen van je over te nemen. Als je bijvoorbeeld in een vliegtuig stapt, vertrouw je erop dat de piloot zorg draagt voor een goede vlucht; als je naar je huisarts gaat, vertrouw je erop dat die een goede diagnose stelt; enzovoorts. Het kunnen vertrouwen op de buitenwereld neemt een heleboel problemen weg. Tocqueville zei: ‘Het ontneemt je de verplichting om alles voor jezelf uit te vinden.’ Wanneer je nergens op kunt vertrouwen, bevind je jezelf in een situatie waarin je als het ware je bed niet meer uit kunt komen, omdat het leven dan ontzaglijk gevaarlijk is. Trump moet ons vertrouwen nog winnen, vertrouwen dat absoluut noodzakelijk is in onze complexe wereld. Een oud spreekwoord luidt: ‘vertrouwen komt te voet en vertrekt te paard’. Dat wil zeggen: vertrouwen bouw je heel langzaam op, en als dat lukt is er iets moois tot stand gekomen – maar je hoeft maar een paar stomme dingen te doen en dan is het vertrouwen weg, en dan is er iets heel belangrijks zoekgeraakt.’

Hoe verwacht u dat Trump zal zijn als president?
‘Trump heeft nooit een politieke functie bekleed, hij is vastgoedmagnaat. Dat vind ik zo zorgwekkend: je hebt werkelijk geen idee wat hij gaat doen. Trump zegt een hoop algemene dingen, maar het is niet duidelijk wat zijn koers is. Hij zegt de ene keer dit, de andere keer dat. Aanvankelijk zou hij het bijvoorbeeld opnemen voor de middenklasse ten koste van diegenen die het toch al heel goed hebben, maar daar is hij onder druk van de Republikeinse partij al van teruggekomen. Hij doet ook uitlatingen over buitenlandse politiek die mij levensgevaarlijk lijken. Zo heeft hij duidelijk zijn twijfels over het steunen van de Baltische staten. Poetin kan daardoor op verkeerde ideeën worden gebracht en mogelijk meer gaan proberen dan hij aanvankelijk van plan was. Daar komt nog bij dat Trump opvliegend en impulsief is: alleen al op het terrein van buitenlandse politiek kun je dat dus beter niet hebben. Als Trump tijdens onderhandelingen met andere grootmachten geweldig boos wordt en allerlei vreemde dingen gaat beweren, dan kunnen daar de grootste ongelukken van komen. In zekere zin zien we dat nu al gebeuren met de Baltische staten. Trumps presidentschap is samengevat vooralsnog een complete jump in the dark.’

Hoe ziet u de toekomst tegemoet?
‘Je kunt alleen je hart vasthouden. Trump is als een olifant in een porseleinkast: er kunnen allerlei verschrikkelijke dingen gaan gebeuren. Wat er nog bijkomt is dat het hele Congres – zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat – nu ook overwegend Republikeins is, en er dus geen instanties meer zijn die hem af kunnen remmen. De Republikeinse partij is in moreel opzicht sinds de jaren 90 een giftig gezelschap geworden. Zeer bedenkelijke en zorgelijke ideeën die in die partij opborrelen kunnen nu zomaar eens werkelijkheid worden, en dat vind ik een vrij huiveringwekkend vooruitzicht. Kortom: ik heb grote zorgen over het hele gebeuren. Het kan zijn dat Trump zich tóch een verstandig en prudent staatsman betoont, maar de tekenen wijzen daar niet op. Je kunt het alleen maar hopen.’

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.