Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
28-05-2018

#4 Wat weegt het zwaarst: een onschuldige in het gevang of een schuldige op vrije voeten?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Ton Derksen
Columnist filosofie.nl

Als onschuldige verdachte is je kans op vrijspraak ongeveer 50%. Rechtspraak ontaardt in een munt opgooien. Dat ligt anders bij de veroordeling van schuldigen. Dat kun je uit het plaatje aflezen dat ik in column 3 als samenvatting gaf:

De rechters doen het dus prima bij de schuldige verdachten: 94% van hen wordt veroor­deeld. Toch vindt lang niet iedereen dit een goede score: 6 van elke 100 ‘criminelen’ gaan vrijuit. Of in getallen: naast de 1000 onschuldige mensen die per jaar opgesloten worden (5%), lopen zo’n 1.000 schuldigen (5,5%) hun straf mis.[1] Dat zijn niet allemaal criminelen, zoals ook onder de 1000 onschuldigen veelplegers zitten die deze keer ten onrechte zijn veroordeeld. Maar ongerustheid is te begrijpen. Online vind je dan ook twee soorten sites met gerechtelijke dwalingen. Naast de sites die Lucia de Berks opsommen, vind je sites met lijstjes ‘vrijgesproken criminelen’.
 
Kunnen rechters niet een cursus waarheidsvinding volgen zodat ze meer schuldigen veroordelen, en minder onschuldigen? Een zekere winst is te boeken, maar er blijft hoe dan ook een onvermijdelijk dilemma. Als je voor een grotere veiligheid veel boeven wilt vangen, moet je de eisen om te veroordelen afzwakken. Je kunt dan gemakkelijker veroordelen. Maar het gevolg is wel dat er meer onschuldige pechvogels zullen zijn die met de lagere eisen veroordeeld worden. Ze waren bijvoorbeeld op de verkeerde plaats op de verkeerde tijd. Probeer je zo weinig mogelijk onschuldigen te veroordelen, dan moeten de eisen om te veroordelen omhoog. Maar dan zullen ook meer boeven de dans ontspringen.  Je kunt hier niet van twee walletjes eten.

Traditioneel had de onschuldige burger prioriteit bij de rechter, en in gesprekken met rechters merk ik dat die prioriteit onder hen nog steeds leeft. Bij de Nederlandse regering ligt dat anders. Van 2000 tot 2017 was de naam van het ministerie van Justitie veelzeggend: ministerie van Veiligheid en Justitie. De volgorde is inmiddels omgedraaid: ministerie van Justitie en Veiligheid. Maar de toevoeging ‘Veiligheid’ blijft gehandhaafd.

In een wereld vol van terrorisme-gevaar is die nadruk te begrijpen. Maar we moeten niet vergeten dat met 5% onschuldig veroordeelden jaarlijks 1000 mensen onschuldig het gevang in gaan. Daarnaast krijgen jaarlijks zo’n 2500 mensen een vergoeding omdat ze ten onrechte in voorarrest in het Huis van Bewaring zaten, een vriendelijke naam voor een gevangenis voor mensen die alleen nog maar verdacht zijn. Dat zijn niet allemaal onschuldige mensen. Maar ook met 1000 onschuldige mensen in voorarrest, hebben we te maken met 2000 onschuldige mensen per jaar die worden opgesloten.

Op 17 miljoen Nederlanders is dat een schijntje. Ook als we rekening houden met de kinderen (te jong voor misdaden), 65-plussers (te oud voor misdaden) en vrouwen (slechts 5% van de gevangenispopulatie), blijft de kans uiterst gering.[2] Maar daar heb je niets aan als je als onschuldige burger wel wordt veroordeeld.

Een rechtsstaat kan niets aan het dilemma doen. Maar ze kan wél iets doen aan de onschuldige veroordeelden. Dat doet de Nederlandse rechtsstaat in principe ook: wanneer je onschuldig veroordeeld bent, krijg je via de herzieningsprocedure een kans je onschuld alsnog aan te tonen. Dat is in principe zo. De praktijk lijkt eerder dat de poort naar de buiten­wereld goed, en voorgoed, op slot zit.[3]

[1] Iets meer: 5,5% van 20.000 in plaats van 5% van 20.000.
[2] Ik gebruik hier een quick and dirty methode. Het gaat om hele ruwe schattingen om je een idee van de grootte te geven. De ruwe CBS cijfers zijn: 17 miljoen Nederlanders, 3 miljoen kinderen, 3 miljoen AOW-ers. Dat geeft 11 miljoen in NL  mensen tussen 18 en 65.  Resterende mannen: 5,5 miljoen. De kans voor een volwassen man om onschuldig het gevang in te gaan wordt dan: 2.000 op 5.500.000 = 2 op 5.500 = 1 op 2.750. Dat is een hele kleine kans. De groep lijkt non existent. Ik krijg echter zeer regelmatig brieven van wanhopige mensen die claimen onschuldig te zijn.
[3] Vergeet ik hier niet het hoger beroep in Nederland? Daar kunt je toch alsnog je onschuld aantonen? Helaas pindakaas. De cijfers van hoger beroep zijn sedert 1999 niet meer publiek gemaakt, maar van 1995 tot 1999 — zo argumenteer ik in Onschuldig vast — daalde het foutpercentage van ten onrechte veroordeelden met slechts 1%. En ook belangrijk: de door mij berekende foutenmarges veranderen niet of nauwelijks, omdat die (voor het grootste deel) berekend zijn nadat de veroordeelde al hoger beroep achter de rug had.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.