Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
02-07-2018

Bij de Learning Tribe is leren een lust

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Marc van Dijk
Redacteur Filosofie Magazine

Filosoof Humberto Schwab, die eerder zorgde dat filosofie in Nederland een examenvak werd, richt de Learning Tribe op, de eerste socratische basisschool in Nederland. Op de Learning Tribe gaan niet alleen de kinderen aan de slag, maar zullen de ouders zelf ook in training moeten.

Op een zonnig grasveldje vormt een kleine groep kinderen een kring onder een boom. Ze gaan – onder leiding van een filosoof die ze nog nooit ontmoet hebben – filosoferen. Ze weten nog niet wat het is, ze moeten er een beetje om lachen.
 
Elk kind mag om te beginnen zelf een vraag opwerpen als uitgangspunt voor een socratisch gesprek. Het gegiechel maakt al snel plaats voor een speelse ernst. De vragen, die de kinderen binnen een paar seconden bedenken en die ze het liefst allemaal tegelijk willen stellen, zijn verrassend gevarieerd en zetten direct aan tot filosoferen: ‘Waarom heeft de mens woorden uitgevonden zoals als?’, ‘Hoe kunnen zaadjes bestaan, van de bloemen?’ en ‘Waarom is er angst?’
 
De gespreksleider, Humberto Schwab, is niet verbaasd. ‘Kinderen zijn van nature filosofisch,’ zegt hij. ‘Ze zijn alleen niet gewend dat ze dit vermogen op school mogen gebruiken. Ze worden normaal gesproken vooral getraind om het juiste antwoord te geven of de voorgeschreven les te leren.’

Met geduld en humor verleidt de filosoof de kinderen om in zichzelf op zoek te gaan naar antwoorden op de vraag die uiteindelijk gekozen wordt als gespreksonderwerp (‘Waarom is er angst?’).

Eén van de kinderen vraagt waarom de filosoof niet gewoon zélf het goede antwoord kan geven. Maar even later is ook dit kind aan het luisteren naar de anderen en aan het graven naar eigen ervaringen, op zoek naar de betekenis van ‘angst’. Nachtmerries komen ter sprake, monsters in slaapkamers, stofjes in je hoofd, angst als teken dat er iets niet goed is én angst voor het bang-zijn zelf. Het komt allemaal spontaan bij de kinderen op, zonder dat de filosoof een lesje hoeft af te draaien of informatie hoeft te delen. Alles wat hij doet is de inhoud samenvatten en ordenen, om zo het gesprek voort te stuwen en te verdiepen. Het is allemaal nogal nieuw voor deze kinderen, maar als de tijd na een half uurtje om is, willen ze eigenlijk direct door naar de volgende vraag.
 

Natuurschoon

De techniek die Humberto Schwab gebruikt, heeft hij de afgelopen dertig jaar in de praktijk ontwikkeld en geperfectioneerd. Na een carrière als docent filosofie op het Montessori Lyceum in Amsterdam en aan diverse universiteiten en kunstacademies vertrok hij naar het Noord-Spaanse dorpje Sant Climent Sescebes om daar de Socratic Design Academy op te richten. Zijn klanten komen uit heel Europa en variëren van bedrijven als de Rabobank tot publieke instituties als de gemeente Parijs en studenten uit alle richtingen. Altijd staat het socratische gesprek centraal, liefst gevoerd in het natuurschoon van de Catalaanse berg- en kustlandschappen. In een paar dagen tijd leren managers, collega’s, studiegenoten of geliefden er met behulp van socratische technieken om beter (of zelfs: voor het eerst) naar elkaar te luisteren en om in plaats van te discussiëren, werkelijk samen te denken. Grote inspiratiebronnen hierbij zijn de Amerikaanse denkers John Dewey en David Bohm. Van die laatste verscheen onlangs het boek Over dialoog in het Nederlands, met een voorwoord van Schwab.
 
Schwab is benieuwd wat er zou gebeuren als je de socratische technieken niet pas leert kennen als volwassene of scholier, maar als opgroeiend leergierig kind op de basisschool. Het gesprek over angst op het veldje in Warnsveld is in die zin een veelbelovende testcase voor de Learning Tribe, een socratische basisschool in oprichting. Elke dag zou op die school beginnen met zo’n socratisch gesprek, waarin kinderen leren om samen te denken. Daarna wordt er gestudeerd en gerekend, maar ook gebouwd, gespeeld en gekookt. De zintuigen zullen elke dag geprikkeld worden.  Allemaal vanuit, zoals de oude Grieken dat noemden ‘het lustvolle leren’: kennis creëren, in plaats van enkel reproduceren. ‘Leren is vanouds verbonden met het verlangen naar het goede, het ware en het schone,’ zegt Schwab. ‘Het wordt hoog tijd dat kinderen dit ook weer gaan ervaren: dat leren een genot is.’

Tekst loopt door onder afbeelding


De eerste geïnteresseerde ouders voerden al een socratisch gesprek over de vraag waar het in het onderwijs om zou moeten draaien. Linda Timmermans: ‘Toen ik moeder werd, dacht ik: nu moet ik mijn leven radicaal aanpassen, want kinderen leren constant. Dat heb ik gedaan; ik ben dichter bij de natuur gaan wonen en leven. Maar ik kon geen school vinden die paste bij mijn idealen. Daarom ben ik thuisonderwijs gaan geven.’
 
Pepijn Goorden, vader van twee schoolgaande kinderen: ‘Ik ben niet tegen het huidige systeem, maar ik denk wel dat het completer en effectiever kan. Nu is er eigenlijk maar één dominante werkvorm: aan een tafeltje zitten en leren vanuit boeken. Voor sommige kinderen werkt dat prima, maar voor heel veel kinderen niet. De nadruk ligt te sterk op gehoorzaamheid, de school zou moeten ingaan op dat wat kinderen zelf aandragen.’
 
‘Natuurlijk zullen we kinderen bij de Learning Tribe ook een sterke discipline bijbrengen’, zegt Schwab. ‘Maar wij willen nadrukkelijk uitgaan van de eigen vragen en interesses van het kind, in plaats van de reproduceerbaarheid van kennis en de schoolsheid voorop te stellen. Uiteraard zullen we zorgen dat alle leerlingen ruimschoots de wettelijk verplichte leerdoelen halen. Maar wij zien die voorgeschreven doelen als minimum, in plaats van als maximum, zoals de meeste reguliere scholen.’

Tekst loopt door onder afbeelding

Schwab zorgde er persoonlijk voor dat filosofie een eindexamenvak werd in Nederland, door twee jaar lang in Den Haag te lobbyen bij alle politieke partijen. Met de socratische basisschool wil hij het anders aanpakken. Er is een mecenas die het mogelijk maakt om klein, maar snel (misschien al in september 2018) te beginnen met een eerste groep, in de omgeving Zutphen-Deventer. Komend schooljaar zal dienen als proefjaar. ‘In het begin zal het noodgedwongen een particuliere school zijn,’ zegt Schwab. ‘Op basis van de pionierservaring van die eerste, kleine groep, willen we zo snel mogelijk publieke financiering gaan aanvragen. In september 2019 kan dan hopelijk iedereen zijn kind naar een filosofische basisschool sturen.’
 

Ouders

Geïnteresseerde ouders én filosofen zijn welkom om zich te melden. Maar Schwab waarschuwt ze alvast: ‘Bij ons kan je straks niet zomaar je kind droppen en verwachten dat wij de rest doen. Ook de ouders moeten in socratische training. Anders kunnen ze de kinderen al snel niet meer volgen. De Learning Tribe gebruikt de metafoor van de “stam” ('tribe', red.) waarin gezamenlijke aandacht het hoogste goed is. We gaan er net als Socrates vanuit dat ieder mens kennis en inzichten in zich draagt, en dat ieder mens via de filosofie tot nog meer kennis kan komen, en het goede leven kan leren kennen en ervaren. Alleen moeten wij mensen daartoe wel eerst bewust maken van een aantal obstakels die hen ervan beletten om te denken, zoals het maatschappelijke verhaal waarin we vastzitten. Het gaat alleen werken als de ouders en de kinderen dezelfde focus hebben. De ouders vormen straks de Learning Tribe mét de kinderen.’

Hier leest u meer over de eerste socratische basisschool van Nederland.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.