René Descartes "Cogito ergo sum." (Ik denk, dus ik ben)  

"Besluiteloosheid is de laagste graad van vrijheid."

René Descartes is de eerste filosoof van het zeventiende-eeuwse rationalisme, waartoe ook Spinoza en Leibniz behoren. Descartes wordt beschouwd als de vader van de moderne filosofie. In het boek Over de methode beschrijft de Franse denker de beginselen van een wiskundige methode voor zekere kennis, een methode die wij nu wetenschappelijk noemen: stap voor stap kennis ontleden tot zekere uitspraken en vanuit dat fundament wetenschap opbouwen. 

Descartes krijgt als jongen een gedegen jezuïtenopleiding, gebaseerd op het werk van Aristoteles, maar hij besluit als twintiger met zijn studies te stoppen en iets van de wereld te zien. Als militair ingenieur belandt hij in het leger van Maurits en na een inspirerende ontmoeting met de Nederlandse wetenschapper Isaac Beeckman krijgt hij een visioen dat hem zijn roeping openbaart: de waarheid te zoeken. Om die te vinden besluit Descartes eerst aan alles te twijfelen. Niets blijkt zeker, behalve dat alles te betwijfelen is: cogito, ergo sum ('Ik denk, dus ik ben') is de enige waarheid die Descartes kan vinden.

Met dit brokje zekerheid weet Descartes zowel het bestaan van God (de 'perfectie' van God impliceert eveneens zijn bestaan) als het bestaan van de werkelijkheid af te leiden (God garandeert de echtheid van de buitenwereld). Vervolgens maakt hij ook het onderscheid tussen het denken (res cogitans) en alles dat zich in de ruimte bevindt (res extensa). Hieruit volgt een ander invloedrijk idee van Descartes: dat ziel en het lichaam gescheiden zijn; de één is onstoffelijk, de ander materieel. Descartes ontkent overigens niet dat het lichaam het denken beïnvloedt en vice versa; volgens hem was de pijnappelklier de plek waar de twee op elkaar inwerken.

Descartes sterft op 53-jarige leeftijd aan een longontsteking in Stockholm, waar hij op verzoek van koningin Christina van Zweden verbleef. 
 

VIDEO'S

Descartes in 3 minuten (animatie):



Descartes in 3 minuten (Engels):



Bryan Magee in gesprek met Bernard Williams over Descartes:



Mark Steel in een grappige video over leven en werk van Descartes:



 

LINKS

  • Descartes in de Stanford Encyclopedia of Philosophy

Opmerkelijk

Om zich in afzondering en vrijheid te wijden aan filosofie vestigde Descartes zich in Nederland. Over Amsterdam schreef hij dat iedereen er 'zoveel aandacht heeft voor zijn handel, dat ik er mijn gehele leven zou kunnen verblijven zonder door iemand te worden opgemerkt'. Descartes' filosofie was overigens zo omstreden dat discussies erover aan de universiteiten van Utrecht en Leiden vaak uitliepen op een handgemeen.