Home Filosofen Thomas Hobbes
Susan Sontag
Vorige

Susan Sontag

Thomas Hobbes

Thomas Hobbes

05 april 1588 - 04 december 1679
Thomas Piketty
Volgende

Thomas Piketty

Quote

“"In de tijd dat de mensen nog geen overkoepelende macht kenden waar ze naar opzagen, verkeerden ze in de situatie die wij kennen als oorlog; en wel een oorlog van allen tegen allen."”

“Elke mens noemt dat wat hem lekker en heerlijk schijnt ‘goed’ en wat hem tegenstaat ‘slecht’. Voor zover elk mens constitutioneel van een ander verschilt, hebben ze ook andere meningen over het algemene onderscheid tussen goed en slecht.”

Thomas Hobbes is een zeventiende-eeuwse politiek filosoof die voornamelijk bekend is van zijn sociaal contract-theorie. Zijn gedachtegoed is sterk beïnvloed door de Engelse Burgeroorlog die begint als Hobbes vierenzestig jaar is. Dit betekent dat hij zijn hoofdwerken pas schrijft als hij de zestig gepasseerd is. 

Hij schetst in zijn hoofdwerk Leviathan een beeld van een periode waarin de mens leeft zonder heerschappij. Door het aanschouwen van de gruwelen van de burgeroorlog heeft Hobbes niet de meest positieve kijk op de aard van de mens. Hobbes stelt namelijk dat ‘de mens voor andere mensen een wolf is’. In de ‘Natuurtoestand’ is de mens totaal vrij, maar ook heel kwetsbaar voor andere mensen. In deze hypothetische periode verkeren we in een ‘oorlog van allen tegen allen’, aldus Hobbes.

Onze drang naar zelfbehoud haalt ons uit deze natuurtoestand. De mens ziet in dat deze oorlogstijd een nogal kort leven tot gevolg heeft. Om de vrede te bewaren, moet iedereen een contract afsluiten. We moeten een deel van onze vrijheid opgeven en overdragen aan een absolute heerser in ruil voor vrede en veiligheid. Losse individuen worden op deze manier burgers met een gezamenlijk belang.

Hoewel hij zijn roem aan zijn politieke filosofie heeft te danken,  schrijft hij over een groot aantal verschillende onderwerpen. Hij is niet alleen politiek filosoof maar ook aanhanger van het fysicalisme, de theorie die stelt dat alles in de wereld materieel is. Alle onstoffelijke entiteiten, zoals het verstand of bovennatuurlijke wezens, bestaan dus niet. 

Hij schrijft: ‘Het universum – het geheel van alle dingen – is stoffelijk’. Alles is een lichaam; het heeft lengte, breedte en diepte. Wat niet stoffelijk is, bestaat niet. Ook de mens is dus volledig materieel en niets meer dan een machine van vlees en bloed.

Hiermee komt hij voor een probleem te staan. Want wat is dan het bewustzijn? 
Hij geeft hier geen antwoord op, behalve dat hij denkt dat de wetenschap dit ooit zal onthullen. Hij heeft dan ook een groot vertrouwen in de wetenschap en beweegt zich in natuurwetenschappelijke kringen. Hij kent de ‘vader van de moderne wetenschap’ astronoom Galilei en wetenschapper en filosoof Francis Bacon. Het moge duidelijk zijn; hij neemt voetstoots aan dat op iedere vraag over de aard van de wereld een wetenschappelijk antwoord bestaat.

Met zijn fysicalisme gaat hij in tegen Descartes’ manier van denken over de geest. Descartes stelt dat lichaam en geest twee volkomen verschillende substanties zijn. In De Corpore bekritiseert hij Descartes’ notie van ‘onstoffelijke substantie’. Dit is volgens Hobbes een lege uitdrukking. Substantie is altijd stoffelijk. Dit is volgens hem hetzelfde als een ‘lichaam zonder lichaam’.

Relevante berichten

Sociaal contract
Sociaal contract
Twintig beste ideeën

Sociaal contract

Sociaal contract Thomas Hobbes (1588-1679)Hoe is het te legitimeren dat een staat gezag over ons uitoefent? Wat is het? Onderling spreken we af dat het in ieders belang is om een deel van onze macht over te dragen aan een centrale gezagsinstantie. Wat doet het? Zorgt voor vrede en veiligheid. Hoe komt het dat burgers tegenwoordig steeds veeleisender worden ten aanzien van hun overheid? Soms lijkt het alsof er nauwelijks nog terreinen zijn ten opzichte waarvan ze géén verwachtingen koesteren. Om deze ontwikkeling te begrijpen moeten we terug naar de Engelse filosoof Thomas Hobbes (1588-1679), zegt Ivana Ivkovic. Zij doet een promotieonderzoek naar hoe politieke macht werkt. Er is behoefte aan een ordelijke samenleving, aldus Ivkovic, en dat vraagt om een sterk gezag. De bron hiervan is het sociaal contract. Dit zegt dat burgers iets van hun eigen macht overdragen aan de staat, maar daar ook iets voor terug krijgen. De staat regelt van alles, maar de behoeftige burger is echter uit het oog verloren welke verwachtingen realistisch zijn en waar ze te hooggespannen worden.Ad fontes! dus. Terug naar de bron. Wat stond Hobbes voor ogen toen hij het sociale contract bedacht en wat zijn de gevolgen van deze transactie voor de verhouding tussen burgers en de staat? Ivkovic legt het uit. Read More

Lees meer
Zes volksdenkers
Zes volksdenkers
Voor leden

Zes volksdenkers

Moet het volk ingetoomd worden, zoals Plato vindt? Of moet het in opstand komen, zoals Antonio Negri zegt?

Lees meer
Wantrouw politici als ze niet hypocriet zijn
Wantrouw politici als ze niet hypocriet zijn
Voor leden

Wantrouw politici als ze niet hypocriet zijn

Volgens politiek denker Thomas Hobbes hoort hypocrisie bij elke vorm van politiek en is daar geheel niets kwalijks aan. Hobbes leert ons met andere ogen te kijken naar ‘draaiende’ politici. Wij maken politici vaak uit voor hypocriet, en politici onderling doen dat trouwens net zo goed. Iemand betichten van hypocrisie… Read More

Lees meer
De mens is groots in zijn kleinheid
De mens is groots in zijn kleinheid
Voor leden

De mens is groots in zijn kleinheid

De geschiedenis van de filosofie is vooral een geschiedenis van toenemende ontnuchtering, betoogt Leon Heuts. En dat is zo slecht nog niet in deze tijd van fake news en een dreigende klimaatramp. U die dit stuk leest – en ik die het schrijf. We zijn eigenlijk een beetje verwant… Read More

Lees meer