De eeuwige wederkeer van

Paranormale kinderen?



klik om een oordeel te geven!
Hoe weten we of onze uitspraken over de werkelijkheid ook daadwerkelijk waar zijn?
Een curieuze discussie bij Pauw&Witteman tussen de Tilburgse wetenschapsfilosoof Herman de Regt – tevens oud-columnist van Filosofie Magazine – en het paranormaal medium Liesbeth van Dijk, doet deze eeuwige vraag weer eens rijzen. Maar het programma riep ook een andere vraag op: hoe stellig moet je zijn in het verdedigen van die claims?

In een notendop: In het SBS-programma 'Paranormale Kinderen' begeleidt Van Dijk kinderen die een ‘gave’ zouden hebben. Deze kinderen kunnen nergens terecht, zo zegt ze, zijn vaak buitengesloten en hebben hulp nodig om met hun gave om te gaan. Daartegenover stelt De Regt in ondermeer Trouw, NRC Handelsblad (Met collega Hans Dooremalen), en nu dus P&W dat dit gevaarlijk is. Hoewel er niks mis mee is, dat jonge kinderen ‘magisch denken’ – ze geloven bijvoorbeeld in Sinterklaas – neemt dat doorgaans zo rond hun 11e jaar af. Zo niet, zo blijkt uit onderzoek, dan kan dat wijzen op een aanleg voor psychoses. Een versterkende factor hier kan een jeugdtrauma zijn . In het programma figureert ondermeer een meisje wier vriendinnetje is vermoord door haar eigen moeder.

Twee werelden tegenover elkaar, met de bijhorende waarheidsclaims: de ene zegt paranormaal begaafd te zijn, deze gave bij kinderen herkent, en dat ze deze kinderen kan begeleiden, de ander zegt dat dit gevaarlijk is. Eerste punt van discussie is dus: wie heeft hier gelijk?
Op twitter las ik het argument dat een dergelijke claim sowieso niet kan worden gemaakt. Immers: we hebben hier te maken met het zogeheten inductieprobleem. Dat wil zeggen: we
kunnen nooit zeker zijn dat (algemene) uitspraken over de werkelijkheid ook waar zijn, omdat het aantal keren dat we die uitspraak door waarneming ook daadwerkelijk kunnen checken, noodzakelijk eindig is. En morgen kan het anders zijn. We kunnen daarom nooit helemaal uitsluiten dat er zich eens een geval voordoet dat onze uitspraak onderuit haalt. Dus als De Regt een algemene claim maakt dat er is niet zoiets is als paranormaliteit, dan kan hij dit nooit voldoende onderbouwen. Immers: misschien vormen Van Dijk en deze kinderen nu juist de uitzonderingen, die je gisteren nog niet voor mogelijk hield.

Een belangrijk argument, en eentje die thuishoort in de geschiedenis van de wetenschapsfilosofie. Grote namen die hier bij horen zijn ondermeer David Hume en Karl Popper. Het zorgvuldig acht slaan op het inductieprobleem is dan ook van belang, als we een waarheidsclaim maken. Uitspraken waarin lichtzinnig wordt omgesprongen met - zoals dat heet - de mogelijkheid van falsificatie, moeten we wantrouwen. Maar zegt De Regt dat paranormaliteit niet bestaat? Dat ligt subtieler. Zijn primaire houding is die van een agnost: hij zegt dat op basis van de kennis waarover we nu beschikken, er nog nooit een afdoende bewijs is geweest voor paranormaliteit. Er zijn daarentegen wél aanwijzingen dat als kinderen in hun gave worden bevestigd, in plaats van hen professioneel te begeleiden, schadelijk kan zijn. Kortom: de bal ligt niet bij hém, maar bij Van Dijk. Zij is immers diegene de in eerste instantie de claim maakt – wel drie zelfs: ik heb een gave, ik zie dat deze kinderen een gave hebben, en ik kan hen daarin begeleiden. Daar schuilt meteen een probleem, want Van Dijk is er zich niet eens van bewust (en dan definieer ik het ter goeder trouw) dat haar paranormale gaven, het ontdekken van die gaven bij kinderen, én ze begeleiden ueberhaupt claims zijn. Het ‘is gewoon zo’. Maar waarom? Het is niets nieuws dat mensen kunnen lijden aan waanideeën, die weliswaar heel ‘echt’ kunnen lijken maar dat absoluut niet zijn. Van Dijk ontkent dat overigens ook niet. Ze zegt zelfs dat er in de paranormale wereld charlatans zijn – maar zij is dat niet. Hoezo? Hoe weet ze dat zo zeker? Hoe kunnen wij zeker weten dat ze - al dan niet opzettelijk - niet de waarheid vertelt? Het probleem is dus dat Van Dijk zich sowieso niets aantrekt van het inductieprobleem. Sterker nog: er is niet eens sprake van inductie, ofwel: het formuleren van een algemene regel, gebaseerd op afzonderlijke waarnemingen.
 
Laat haar komen met zo'n algemene regel op basis waarvan we een schifting kunnen maken tussen ‘betrouwbaar’ of een ‘charlatan’. Een algemene regel die uiteraard zélf ook kan worden getoetst. Het enige dat we hebben, is ofwel het door psychologisch onderzoek onderbouwde inzichten in beïnvloeding (ondermeer door ‘hot reading’ of ‘cold reading’), maar daar is  bij mijn weten geen enkele medium goed van af gekomen, ofwel het subjectieve ‘gevoel’ van mediums als Van Dijk. En zelfs als er zo’n toets zou bestaan, en Van Dijk zou die doorstaan, dan hebben we nog steeds niks omhanden op grond waarvan we kunnen aannemen dat ze ook een goede begeleider is van kinderen (want die claim is ook niet onbelangrijk – moreel gezien zelfs het meest problematisch). Haar argument is dat ze ‘uit eigen ervaring weet hoe het is’ om als kind paranormaal te zijn. Ik weet ook uit eigen jeugdervaring wel het een en ander, maar mijn God, behoed me voor de pretentie dat ik daarmee kinderen zou kunnen begeleiden.

Nu het tweede punt: hoe stellig moet je zijn in het verdedigen van die claims? Dit is een interessant probleem: wil De Regt zich houden aan de idee dat elke uitspraak over de werkelijkheid tot op zekere hoogte voorlopig is, dan zou hij altijd terughoudend moeten blijven. Dan zou het altijd zijn: ‘op basis van de kennis die we nu hebben…’, ‘op gronden van wat we nu weten…’ Mij valt altijd op hoe vaak De Regt en zijn collega Dooremalen (beide auiteurs van Wat een onzin! – waarin ze de strijd aanbinden met paranormaliteit) hierop worden aangevallen. Ze zouden arrogant zijn. De openheid, waarvan ze claimen dat een wetenschappelijke houding die hoort te hebben, zouden ze zélf niet praktiseren. Ze hebben last van ‘tunnelvisie’- er is immers zo veel meer dat de wetenschap ‘niet kan bewijzen’, maar wel van waarde is.
Maar nogmaals: in dit geval ligt de bal bij Van Dijk. De stelligheid van De Regt betreft in eerste instantie niet dat paranormaliteit onzin is – neen, het punt is dat Van Dijk op geen enkele manier haar handelen kritisch evalueert. We komen hier onvermijdelijk bij het punt waar kenleer een ethische dimensie krijgt. Zeker als het gaat om kinderen, en gezien het feit dat onderzoek laat zien dat kinderen schade kunnen oplopen (nog los van de vraag of het kies is om kinderen op deze manier te exposeren), dan is die kritische houding essentieel. Daar mag – nee, moet – je fel op zijn.

Laat haar – en SBS – op zijn minst kennis nemen van het onderzoek waaruit blijkt dat oudere kinderen die zeggen over een ‘gave’ te beschikken, mogelijk een aanleg voor psychose hebben. Dat is toch wel de allerminste blijk van niet alleen een gezonde zelftwijfel, alsook een minimale morele betrokkenheid.

Maar daarmee zijn we er uiteraard niet. Het valt niet te ontkennen dat De Regt a priori wantrouwend is naar mediums, en zijn agnostische stellingen met enige regelmaat verlaat. Ik denk echter, dar er momenten zijn waarop dit moet - en ook kan. Het wantrouwen van De Regt is geen persoonlijk ‘gevoel’, maar geworteld in een wetenschappelijke, academische traditie. Een traditie waarin een methode is opgebouwd – van ‘dubbelblind’ onderzoek tot ‘cruciale experimenten’ – waarin zo veel als mogelijk zaken als toeval, persoonlijk voordeel of macht, vooringenomenheid, vergissingen, dwalingen, etc. zijn uitgesloten. Het past weliswaar in deze tijd om elke institutie die het persoonlijke ‘gevoel’ of de ‘eigen mening’ overstijgt, tot arrogant, elitair en narrow minded te bestempelen (zie ook de politiek, of de rechterlijke macht). En het valt ook niet mee ze te verdedigen in een tv-format als P&W. Er zijn echter alle redenen om aan te nemen dat die instituties, juist omdat ze de kennis van eeuwen met zich meedragen en zo boven het persoonlijke uitstijgen, terwijl ze tegelijkertijd gegrond blijven in een praktijk en de mogelijkheid van toetsing, onze best shot zijn in het vormgeven van deze samenleving. Dat sluit niet uit dat die instituties (of vertegenwoordigers ervan) zich kunnen vergissen, of zelfs corrupt kunnen raken – maar juist dan moeten we ze confronteren met waarvoor ze zouden moeten staan; de geest van de instituties. En dat is heel wat anders dan kritiek uiten op basis van een persoonlijk ‘gevoel’, als ze jou op je merites ondervragen. Vertegenwoordigers van die instituties mogen eens wat flinker van zich afmeppen.  Ze hebben ten slotte heel wat te verdedigen.

Met dank aan:  Robin Hansen student RU wijsbegeerte (@sirlian), voor het mij opzadelen met het inductieprobleem ;)  .

Reacties

Paranormaliteit wordt net als religie iemand aangepraat. Gesteund door familie en kennissen worden doodgewone kinderen die toevallig iets goed raden of gokken de titel van "paranormaal" toegedicht !...Iedereen kent het programma "het zesde zintuig" nog wel neem ik aan, kijk de beelden terug over de mening van deze paragnosten en vergelijk ze met de eigenschappen van de nu bekende dader....ze hadden niet één detail....maar dan ook werkelijk niet één goed geraden ! Wonderlijk eigenlijk of niet ?...Neerlands beste helderzienden gokten er maar wat op los in de veronderstelling dat de dader nooit gevonden zou worden. Paragnosten hanteren de cold reading methodieken, vragen en vragen en maar hopen op feedback van het slachtoffer die zelf niet in de gaten heeft dat hij / zij de antwoorden zelf invult. Niet voor niets is die miljoen dollar ven de befaamde James Randi nog nooit uitgekeerd terwijl het heel simpel is.....gewoon bewijzen dat iemand onder streng gecontroleerde omstandigheden in staat is te bewijzen dat hij / zij over dergelijke gaven beschikt, in deze economische moeilijke tijden had ik als ik paranormaal begaafd zou zijn mij allang opgegeven. Ook oplichtertje Ogilvie werd door tranen overmant toen bij Randi bleek dat zijn paranormaliteit reuze tegen viel, van de 10 tests had meneer er 1 van goed.....een score die gelijk is aan een toevalstreffer die u en ik ook hadden gescoord !

Kortom: het zijn oplichters en charlatans die voor veel geld domme en naïeve mensen veel geld uit de portemonnee praten..........die gave hebben ze zeker !

Jakob Bolk op 16-07-2014 om 18:58

Persoonlijk vind ik zo'n programma WEL HEEL goed.
Ieder mens verdient een vrijheid van denken.
Je mag in deze maatschappij je eigen religie hebben, je mag sinds kort zelfs openlijk uitkomen voor je geslachtelijke voorkeur,maar op het moment dat iemand laat zien of zegt dat die paranormaal begaafd is is die rijp voor het gesticht.
het feit dat zoveel mensen reageren op zo'n programma betekend dat er behoefte aan is.
Ik vind dat als mensen denken dat ze paranormaal zijn het recht hebben om dat te zijn los van of het wel of niet bestaat.
als dit taboe weg is denk ik dat dit soort programma's ook zal verdwijnen.


mathijs op 09-04-2012 om 18:58

Is er al een wetenschappelijke verklaring voor het zien van geesten of paranormailiteit ? of zowiezo einig empirsch onderzoek hersenscan's (pyschologie) voor het zien van geesten , het is natuurlijk mogelijk dat deze kinder zoals hier boven staat vermeld beschikken over een vaardigheid genaamd cold reading , zou iemand mij veder in kunnen lichten over wetenschappelijke verklaringen van paranormailiteiten ? want het is wel duidelijk bij dit soort mensen dat ze het zelf ook echt geloven , zelf zou ik dat ook niet direct zien als een ziekte of iets dergelijks de paus denk inmiddels ook dat ie door god gestuurd is , dan zou hij naar mijn mening ook wel rijp voor het gesticht zijn

Meester op 09-05-2011 om 18:58

Een interessante discussie: Tussen gevoel en verstand. Een weerspiegeling van de tweestrijd die elk mens wel eens voert. Bij de ene persoon overwint het verstand bij de ander de intuitie. En soms zelfs het een of het ander. Nota bene binnen een en dezelfde persoon. Wat valt er te verdedigen? Verdediging is een reactie uit angst. Angst voor het onbekende? Hersenhelften functioneren sowieso beter als ze samenwerken. Dus waarom geen samenwerking?

De strijd tegen kwakzalvers moet de boventoon voeren, maar die kom je in alle beroepsgroepen en op alle zetels tegen.

Afgestudeerd psycholoog

Elisabeth op 24-04-2011 om 18:58

Paranormaal welicht vs. de sceptische kanten van de wetenschap. Filosofie. Kijk door de ogen van de kinderen zelf of door de mijne. 'Hoe weten we of onze uitspraken over de werkelijkheid ook daadwerkelijk waar zijn'?
Een gebrek aan zelfvertrouwen vermeld en gebracht door ons. Bovendien is het 'weten' niet in de 'we' vorm te zetten zoals in deze zin. Behalve bij feiten. Creeer je eigen werkelijkheid en beleef het pad van de heldere noch duidelijke waarheden.

Groet,
Koning

Koning op 02-01-2011 om 18:58

Als afgestudeerd wijsgerig pedagoog heeft een onderwerp als dit absoluut mijn volle interesse. Ik was nog niet op de hoogte van dit tv programma of de betreffende uitzending bi P&W, dus dank voor het aanroeren hiervan en ook dank voor het zo helder uiteenzetten van de punten binnen de discussie. Het roept tijdens het lezen frustratie en machteloosheid op. Waarom worden kinderen toch keer op keer blootgesteld aan homeopaten, gebedsgenezers, mediums (media?) en andere compleet niet wetenschappelijke fenomenen? Dat volwassenen zich de ogen willen sluiten en opgaan in een placebo-effect is al om moedeloos van te worden, maar laat kinderen er niet de dupe van zijn!

Corina op 01-12-2010 om 18:58

Van een wetenschapsfilosoof verwacht ik natuurlijk wel dat deze voordat hij iets beweerd, zijn onderzoek goed gedaan heeft. Herman de Regt en Hans Dooremalen bewijzen op het blog van dejaap.nl dat zij dat niet gedaan hebben en omdat er onwaarheden staan over mij persoonlijk voel ik me genoodzaakt om te reageren.
Er wordt gesteld dat SBS6 gebruik maakt van professionele therapeuten die niet zijn aangesloten bij het NIP. Terwijl psychologen die zijn aangesloten bij het NIP zijn gebonden aan een gedragscode. De psycholoog moet zijn beroepsmatig handelen kunnen verantwoorden.
Ik ben echter geen psycholoog, dus zal ik me ook niet aansluiten bij het NIP. Een psycholoog heeft een universitaire opleiding psychologie gedaan en mag een kind diagnosticeren door middel van testen.
Ik ben kinder-en jeugdtherapeut, heb een 3 jarige opleiding kindertherapie gedaan en hanteer een psychotherapeutische benadering. Als kindertherapeut ben ik niet bevoegd om het kind te diagnosticeren, maar kan ik een kind ( en de ouders) wel leren omgaan met hetgeen bij het kind gediagnosticeerd is.
Of het kind nu bijvoorbeeld boos is, moeite heeft met de scheiding van ouders, een trauma te verwerken heeft, de diagnose ADHD heeft of geesten ziet, dat maakt mij niet uit. Belangrijk in mijn werkwijze is dat het kind kan omgaan met wat er op zijn/haar pad komt.
Als therapeut ben ik aangesloten bij de VvvK, een beroepsvereniging voor kindertherapeuten die ook werkt met een beroepscode en eisen stelt aan mij als kindertherapeut op het gebied van intervisie, cliënturen, na-en bijscholing en vakliteratuur.
Ik zou het daarom op prijs stellen dat als de heren iets over mij beweren op internet, zij eerst hun huiswerk goed doen. Het stukje: waarom SBS 6 in zee gaat met psychologen die juist niet zijn aangesloten bij het NIP laat zich makkelijk raden, ervaar ik als een aantijging op mijn integriteit omdat zij suggereren dat ik psycholoog ben, maar niet zo professioneel, dat ik me zou aansluiten bij het NIP en dit neem ik hen zeer kwalijk.

Zonder verder in discussie te gaan of paranormaliteit wel of niet bestaat vond ik de tekst op de Wikipedia pagina over Wetenschapsfilosofie wel heel treffend:
In de Atheense school van Rafaël (1509) debatteren Plato en Aristoteles over de bron van alle kennis. Plato verwijst hierbij omhoog naar de hemelse sferen, en Aristoteles omlaag naar het aardse bestaan, als de bron van alle kennis (het plaatje kon niet ingevoegd worden, maar kunt u lezen op de betreffende Wikipedia pagina).
Desirée ter Keurs

Desiree ter keurs op 01-12-2010 om 18:58

Een prachtig stuk, Leon. Bovendien fascinerende televisie: de redelijkheid die probeert de onredelijkheid ervan te overtuigen dat ze onredelijk is. Eén kritische noot bij de laatste alinea: De Regt is juist niet a priori wantrouwend tegenover koffiedikkijkers, maar hij is dat op basis van zijn ervaringen (a posteriori).

Rein Gerritsen op 29-11-2010 om 18:58

Tja ik heb het helemaal rustig gelezen en kom met vragen als ,wie zegt dat de kinder en van Dijk daadwerkelijk paranormaal begaafd zijn ,laat ze het maar bewijzen ,maar waarom eigenlijk zouden ze dat moeten bewijzen in welk claim dan ook .
Waarom moet dit zo pontificaal op tv worden getoond ,met kinderen nog wel ,en kan dit wel bewezen worden ,hoe dan ??,via de wetenschap .
Maar daar rijst bij mij een twijfel meden dat de wetenschap zich zelf iets te goed vind tussen kerk en wetenschap claimen allebei hun gelijk en dat benauwd mij op dit moment ,dus daar kan ik niks mee ,en dus blijft bij mij de vragen open staan .

Jan-Paul op 28-11-2010 om 18:58

Dank je voor deze heldere uiteenzetting, die rustig, genuanceerd en scherp het probleem benoemt. Kan er wat mee. Eric

Eric Corsius op 26-11-2010 om 18:58