Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
06-12-2018

Het recht op risicobescherming

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Jeroen Hopster
Redacteur Filosofie Magazine, aio & journalist

In de privésfeer is het gebruikelijk om een verzekering af te sluiten, ter bescherming van mogelijk onheil. Op collectief niveau kennen we geen verzekeringen. Toch bestaat er een reële kans op collectief onheil, waar wij ons als mensheid tegen moeten wapenen, stelt filosoof Jeroen Hopster. In de serie nieuwe mensenrechten: het recht op bescherming tegen existentiële risico’s.
 
‘Als het gaat om het veiligstellen van privébezittingen, dan zijn veel mensen bereid om zonder al te veel bedenkingen te investeren in kostbare verzekeringen. “Hope for the best, but prepare for the worst.” Waar collectieve bezittingen in het geding zijn, daarentegen, wapenen we ons nauwelijks tegen risico’s. Dat is eigenaardig, want sommige risico’s zijn buitengewoon reëel in het licht van de technologische, demografische en klimatologische ontwikkelingen van de 21ste eeuw.’  
 
‘Risico’s gaan gepaard met onzekerheid: het kan mee- of tegenzitten. Als de kans dat het tegenzit steeds groter wordt, dan moeten we voorzorgsmaatregelen treffen. Een verstandige maatschappij leunt niet op wishful thinking, op blind optimisme over de voortschrijdende technologie en haar vermogen om alle problemen op te lossen. Een verstandige maatschappij leunt op feiten, bewijs, en de inschattingen van experts over wat ons in de toekomst te wachten staat.’
 
‘Welke risico’s bedreigen ons? Het meest in het oog springen de risico’s die gepaard gaan met klimaatverandering. Maar denk ook aan de risico’s die kleven aan mensverbetering door middel van genetische manipulatie. Sommige genetische ingrepen die bij embryo’s al mogelijk zijn – een enkele wetenschapper brengt ze zelfs in de praktijk – gaan gepaard met reële medische risico’s. Of denk aan het gebruik van autonome wapensystemen, en het risico dat die worden gehackt en in verkeerde handen terechtkomen. Moeten we die technologie wel gedogen?’
 
‘Soms komt onzekerheid voort uit onwetendheid. Het kan best zijn dat de risico’s van een nieuwe technologie bij nader inzien meevallen. Of dat we bereid zijn om die risico’s te aanvaarden, omdat zij niet opwegen tegen de voordelen van een technologie. Je tegen risico’s beschermen staat niet gelijk aan alle risico’s uitbannen. Dat kan niet, en dat hoeft ook niet. Het gaat erom welke risico’s aanvaardbaar zijn, en welke niet.’
 
‘Dit nieuwe mensenrecht helpt om daarover discussie op gang te brengen. Welke risico’s vinden wij als samenleving aanvaardbaar? En wie willen we bescherming bieden? Alleen mensen die leven in de 21ste eeuw, of ook generaties daarna? En andere soorten? Achten wij het moreel aanvaardbaar om de ijsbeer aan een existentieel risico bloot te stellen? Hoever strekt onze morele cirkel?’  
 
‘Het recht op risicobescherming dient niet als conversatiestopper, maar juist als conversatieopening. We timmeren de toepassing ervan niet dicht, maar zorgen er wel voor dat reële risico’s maatschappelijk worden geagendeerd en serieuze aandacht krijgen. Dat we niet achter de feiten aanhobbelen, maar reflecteren over de wenselijkheid van globale ontwikkelingen, die we vervolgens kunnen remmen of stimuleren. Het maakt ons bedachtzamer in onze beslissingen.’ 
 
‘Die bedachtzaamheid gaat samen met een mate van behoedzaamheid. We weten wat in het verleden goed heeft gewerkt. Ontwikkelingen die ons met een radicaal andere toekomst confronteren dienen we met gepaste voorzichtigheid te benaderen. Leidende klimaateconomen, zoals de recente Nobelprijswinnaar William Nordhaus, benadrukken dat menselijke beschavingen tot bloei zijn gekomen gedurende millennia waarin het Aardse klimaat opmerkelijk stabiel was, in vergelijking met de veel extremere klimaten die onze planeet eerder heeft gekend. Kan de mensheid ook floreren onder totaal andere klimaatomstandigheden? In condities van toenemende natuurrampen, verwoestijning, mislukte oogsten, overstromingen en massale volksverhuizingen – condities waar wij, volgens experts, dankzij global warming op afstevenen?’
 
‘De bescherming tegen onaanvaardbare risico’s en het daaraan verwante ‘voorzorgsbeginsel’ hebben een conservatieve insteek: gooi historische verworvenheden niet zomaar te grabbel. Dat conservatisme verdient enige nadruk, omdat nieuwe mensenrechten – vooral rechten die betrekking hebben op milieu en klimaat – vaak als ‘links’ worden bestempeld. Maar met het oog op existentiële bedreigingen, zoals de risico’s die klimaatverandering teweegbrengt, is de tweedeling tussen ‘links’ en ‘rechts’ nogal onzinnig. Het klimaat is niet links, net zomin als technologie rechts is. De belangen zijn universeel: dit zijn risico’s die ons allemaal aangaan.’
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.