Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
22-12-2015

Rambam

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Leon Heuts
Voormalig hoofdredacteur Filosofie Magazine

‘Politiek en pers kunnen de rambam krijgen. Neem zelf lekker afstand van jullie lafheid en verraad van Nederland aan de islam. Sukkels.’ Was getekend: Geert Wilders.
Wat is die rambam eigenlijk, die politiek en pers krijgen van Wilders? Ik weet niet zeker of Wilders dat zelf weet, maar Rambam is een afkorting of acroniem van Rabbi Moshe Ben Maimon. Beter bekend als Maimonides, één van de belangrijkste joodse filosofen en Thorageleerden uit de geschiedenis. Maimonides was tevens arts, wat zou verklaren waarom zijn naam is verbonden aan een spreekwoord waarmee iemand een ziekte wordt toegewenst. Maimonides groeide in de twaalfde eeuw op in Cordoba, dat destijds onder een islamitisch bestuur stond dat tolerant was ten aanzien van andere godsdiensten – in de Middeleeuwen tamelijk uniek, maar dat terzijde.  

Naast de heilige Hebreeuwse teksten was Maimonides – net zoals elke filosoof in de tweede helft van de Middeleeuwen – sterk beïnvloed door het werk van Aristoteles. De grote Griekse filosoof, wiens teksten niet verloren gingen voor de Europese geschiedenis, omdat ze vertaald en becommentarieerd werden door Arabische geleerden, opdat we nu kunnen spreken van onze ‘joods-Griekse wortels’ – maar dat terzijde.


Woede

Toch verschilde Maimonides op een aantal essentiële punten van Aristoteles, bijvoorbeeld hoe om te gaan met woede. De ethiek van Aristoteles heeft als uitgangspunt dat alles gepast moet zijn. Zo is er ook gepaste woede. Wie wordt beledigd, moet daar dus op een proportionele manier op reageren. Wie niets doet, minacht zichzelf, wie grof reageert, heeft elke gevoel voor maat verloren. Een plagend kind ga je niet verrot schelden. Maar je laat ook niet over je heen lopen als je eer door iemand ernstig wordt geschonden.

Volgens Maimonides is woede echter per definitie een ‘extreem slechte karaktereigenschap’ – dat schrijft hij in de Mishneh Torah, een commentaar op het joodse wetboek. Volgens hem getuigt het van wijsheid om te allen tijde je zelfbeheersing te behouden. Zelfs als de woede gerechtvaardigd schijnt. Dit is geen zelfverloochening. In tegendeel. Dit is je zelf verbeteren. Maimonides staat, in tegenstelling tot Aristoteles, in een monotheïstische traditie, die ons leert dat er een goedheid is die ons allemaal overstijgt: God. Ten aanzien van God zijn we maar miserabele wezens, feilbaar, gebrekkig en snel opgefokt. Dat komt omdat we ons te veel richten op ons eigen kleine leventje, waarin anderen al snel een bedreiging vormen. We zijn egoïsten; we sluiten ons af voor anderen, en reageren verontwaardigd als die iets van ons vragen. Maar er is een mogelijkheid om deze woede, die uiteindelijk ook onszelf verteert, te overwinnen. Ons door God gegeven verstand spoort ons aan om niet langer gericht te zijn op ons zelf, en het bredere plaatje te zien. De ander lijkt meer op onszelf dan we ons voorhouden, met dezelfde wensen en verlangens. Of misschien kunnen we door zelfreflectie onder ogen zien welke kwalijke gevolgen onze handelingen kunnen hebben. Dat roept op tot clementie en vergeving. De ander bedoelt het vaak zo slecht niet, maar is net zo gebrekkig als jij. De andere wang toekeren – de leefwijze waartoe elke grote monotheïstische godsdienst op zijn best oproept – is niet een teken van lafheid, maar getuigt van grootsheid, wijsheid en moed. Het is overigens mijn overtuiging dat je hiervoor niet religieus hoeft te zijn. Met filosofie en een groot hart red je het ook.
 

Mededogen

Op een bepaalde manier is het volstrekt irrelevant om te discussiëren of de woorden van Wilders leiden tot geweld tegen migranten of vluchtelingen. Het is voldoende om in te zien dat de herhaalde boodschap van Wilders door sommigen als legitimatie wordt gebruikt om anderen pijn te doen en te bedreigen. Wie wijs is, ziet dit effect - ook al is die onbedoeld - onder ogen, en blijft niet hameren op zijn eigen gelijk. Of je nu gelooft in een universele God, of streeft - zoals filosofen - naar een universele rede, het is principieel onaanvaardbaar. Volgens dezelfde tradities is woede overigens niet het juiste antwoord op dergelijk geweld, maar mededogen, wijsheid, geduld en empathie. Hoe dat precies vorm krijgt weet ik overigens niet. Mijn gemoed is ontvlambaar, als het om dit soort van racistisch geweld gaat. 

Wat ik wél weet, is dat ik niet alleen politici en pers de rambam toewens, maar ons allemaal. Ook Geert Wilders.
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.