Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 5/2011

Zijn de jaren dertig terug? José Ortega y Gasset

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Frank Mulder

In de jaren dertig diagnosticeerde José Ortega y Gasset zijn tijd. De massamens is opgestaan, vond hij, de mens die denkt dat hij overal recht op heeft. Is Ortega’s analyse nog steeds actueel?

Wie googlet op José Ortega y Gasset komt terecht bij een oneindige lijst columns en artikelen over de toestand van onze democratie. Terwijl sommigen de belangrijkste Spaanse filosoof uit het Interbellum prijzen om zijn profetisch inzicht, kunnen anderen hem niet uitstaan om zijn elitaire commentaar op de ‘massamens’, zoals hij dat gaf in De opstand der horden. Na tachtig jaar dreunt dat boek nog na.

De massamens is volgens Ortega de gemiddelde mens, die hetzelfde wil zijn als de rest en denkt dat hij overal recht op heeft. Met zijn zielloze grauwheid plaveit hij de weg voor populisme en geweld. Die mens loopt nu nog steeds rond in Spanje, zegt een verslaggever in Het Financieele Dagblad: ‘De massamens, ten prooi gevallen aan reclame, verleiding en commerciële indoctrinatie. De collectieve waanzin.’ Als we een deel van de Ortega-citeerders mogen geloven, is de gemiddelde Nederlander geen haar beter.
Anderen moeten niets hebben van dat conservatieve gemopper. Wees blij dat de hiërarchie van hoge en lage cultuur is verdwenen, zeggen ze. Ook in het consumentisme is veel goede smaak te ontdekken, schrijft filosoof Sebastien Valkenberg bijvoorbeeld. Bovendien: aan wie is het populisme nu te wijten? Niet aan de massa, maar aan de elites, schrijft PvdA-ideoloog René Cuperus in een recent pamflet met in de ondertitel De opstand der elites. De kosmopolitische elite wil altijd maar meer openheid en kenniseconomie, maar daarmee ondermijnt ze de samenleving, waar ze totaal geen voeling meer mee heeft.
Ortega was in ieder geval in één opzicht profetisch. Zes jaar na zijn boek werd Spanje vermorzeld door een burgeroorlog tussen twee massabewegingen. Maar de wereld is onvergelijkbaar veranderd. Mogen we zijn analyse zomaar op het heden toepassen? We vragen het rechtsfilosoof en Ortegakenner Heikelien Verrijn Stuart, die vooral als journalist bekend werd door haar werk over het Joegoslavië Tribunaal.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.