Home Bewustzijn Markus Gabriel: ‘We lijden aan metafysisch pessimisme’
Bewustzijn

Markus Gabriel: ‘We lijden aan metafysisch pessimisme’

Ik ben niet mijn brein, vindt Markus Gabriel, Duitslands jongste filosofieprofessor ooit. Hij neemt het in een flitsend betoog op voor de menselijke geest. En hij vertelt een paar grappen waar hij bij het ontbijt met zijn vrouw om lacht.

Door Annette van der Elst op 18 mei 2016

Markus Gabriel: ‘We lijden aan metafysisch pessimisme’
Cover van 06-2016
06-2016 Filosofie magazine Lees het magazine

Hé, weet je wat neurowetenschappers hebben ontdekt? Mensen met een voorkeur voor rode wijn blijken in een restaurant rode wijn te bestellen.’ Met dit soort grappen vermaakt de Duitse filosoof Markus Gabriel zijn vrouw regelmatig tijdens het ontbijt, vertelt hij gniffelend. Hij wil maar zeggen: ondanks de pretentie van de neurowetenschappen zijn de inzichten die ze opleveren nogal eens triviaal. Gabriel moet ook voor zijn vrouw een onstuitbare wervelwind zijn: hij praat snel en enthousiast, reageert gevat, springt van het ene onderwerp naar het andere — zonder de rode draad van zijn betoog te verliezen. En die rode draad is zijn pleidooi voor de realiteit van het menselijke bewustzijn en zijn verdediging van onze vrije wil. ‘We zijn vrij omdat we levende wezens met een geest zijn’, aldus Gabriel — die in april kort Amsterdam aandeed vanwege de verschijning van zijn boek Waarom we vrij zijn als we denken.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Human Brain Project

We leven al ruim 25 jaar in de tijd van de neurowetenschappen, licht Gabriel (36) zijn ‘ontbijtgrap’ toe. Zo riep George Bush senior in 1989 de jaren negentig uit tot het ‘decennium van hersenonderzoek’. Tien jaar later deed de toenmalige minister-president van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen hetzelfde tijdens een lezing die hij gaf op de universiteit van Bonn — waar Gabriel overigens sinds 2009 hoogleraar filosofie is, de jongste ooit in Duitsland benoemd. De Europese Commissie subsidieert sinds 2015 het Human Brain Project met meer dan een miljard euro om het brein in een computerprogramma te simuleren. In 2023 moet deze hersensimulatie ‘draaien’, op een in Duitsland geplaatste supercomputer.

Doel van dit project is niet alleen medisch onderzoek te doen naar de hersenen om aandoeningen als parkinson en de ziekte van Alzheimer beter te begrijpen en te behandelen, maar ook, zegt Gabriel, om ‘traditioneel filosofische vragen zoals die over het bewustzijn, het “ik”, het denken of de vrije wil te beantwoorden. Kortom, om de mens te doorgronden.’ Op de website van dit onderzoek is te lezen dat ‘het Human Brain Project in principe de gedetailleerde mechanismen aan het licht zou kunnen brengen die van genen naar cellen en circuits en uiteindelijk naar kennis en gedrag leiden — de biologie die ons tot mensen maakt.’

Gabriel verwijst ook naar ‘onze’ Dick Swaab, neurofysioloog en auteur van het populaire Wij zijn ons brein. Van baarmoeder tot alzheimer, voor wie hersenonderzoek niet alleen naar eigen zeggen ‘het zoeken naar de oorzaak van hersenziekten’ is, maar ook ‘een zoektocht naar de vraag waarom we zijn zoals we zijn, een zoektocht naar onszelf’.

Relevante berichten

Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Coen Simon
Coen Simon
Bewustzijn

Coen Simon: ‘Van welk spul is de verbinding tussen lichaam en geest gemaakt?’

Ik denk, dus ik ben. Wat mij aan de bekendste oneliner uit de westerse filosofie altijd het meest treft is niet zozeer de onweerlegbare eenvoud van de redenering, maar de duizeligheid waarin je verzeild raakt als je echt meegaat in de meditaties die René Descartes (1596-1650) tot dit wereldberoemde inzicht… Read More

Lees meer
Hij zal nooit bereiken dat ik niets ben
Hij zal nooit bereiken dat ik niets ben
Bewustzijn
Voor leden

Hij zal nooit bereiken dat ik niets ben

In de beroemde Meditaties komt René Descartes (1596-1650) tot een inzicht dat een wending in de geschiedenis van het denken betekende. In zes meditaties trekt hij alle zekerheden in twijfel. En ziet zich ‘uiteindelijk gedwongen toe te geven dat er bij de dingen die ik ooit voor waar hield, niets is waar niet aan getwijfeld mag worden’. Een voorpublicatie van een nieuwe Nederlandse vertaling van deze klassieker.

Lees meer
Daniel Dennett: ‘Filosoferen over de geest is mind candy’
Daniel Dennett: ‘Filosoferen over de geest is mind candy’
Bewustzijn
Voor leden

Daniel Dennett: ‘Filosoferen over de geest is mind candy’

De populaire Amerikaanse filosoof Daniel Dennett helpt graag misverstanden uit de weg over het menselijke bewustzijn en de evolutie. In zijn laatste boek legt hij uit dat wij wel ontworpen zijn, maar zonder ontwerper.

Lees meer