Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 3/2018

Heidegger jaagt op de structuren van zijn en tijd

Jolanda Breur

De invloedrijke en omstreden filosoof Martin Heidegger was in de ban van ervaring. Hoe bouw je een filosofie over iets ongrijpbaars?

Nog eenmaal doet het volle lichaamsgewicht van de kosterszoon de klok beieren. Hij glimacht naar zijn vriend Karl, toekomstig burgemeester van de stad, die aandachtig toekijkt. Dan laat Martin Heidegger het touw vieren. Samen met Karl loopt hij de Sint-Maartenkerk uit, het drukke plein van het Zuid-Duitse Meßkirch op. Het is 1902. Nog een jaar zet de onbezorgde jeugd van de 13-jarige Martin zich voort. Dan zal hij verhuizen naar het seminarie van Konstanz en daar verder studeren. Want zijn prestaties op de volks- en burgerschool vallen op en hij krijgt alvast privéles in Latijn.

Oerwetenschap

Martin Heidegger groeit op in een door en door katholiek milieu, maar het liberale humanisme op het gymnasium in Konstanz beïnvloedt hem. Als hij door zijn belangstelling voor een vrouw wordt overgeplaatst naar het seminarie in Freiburg, wordt die invloed nog vergroot. Hij verslindt Hölderlin, Dostojewski en Gogol. Stiekem leest hij Descartes en Kant. Na zijn eindexamen in 1909 is Heidegger twee weken novice bij de jezuïeten in het Oostenrijkse Feldkirch. Hij haakt af wegens ‘hartkloppingen’. De filosoof in wording voelt geen roeping tot het priesterschap. Zijn studie theologie breekt hij drie jaar later af om natuurwetenschap en wiskunde te gaan studeren, eveneens in Freiburg. 

Toch verdedigt Heidegger dan nog trouw het katholicisme tegen moderne liberale, socialistische en atheïstische denkbeelden. Elk zijnde heeft volgens hem zijn eigen plaats in de onveranderlijke orde van Gods schepping, het eerste gebied van de werkelijkheid. Het tweede werkelijkheidsgebied omvat de waarheid, te ontdekken door de menselijke geest. In het derde gebied heersen vrijheid en zedelijkheid. Hij wil zijn ideeën verder uitwerken, begint aan een studie filosofie en promoveert in 1913.

Tekst loopt door onder afbeelding​

Illustratie: Maartje de Sonnaville

Als een jaar later de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, meldt Heidegger zich bij het Duitse leger. Weer breken hartkloppingen hem op. Hernieuwde pogingen blijken eveneens van korte duur. Een post als meteoroloog vormt de afsluiting van zijn militaire carrière. Die valt samen met het einde van een oorlog vol verschrikkingen, waarna velen gedesoriënteerd achterblijven. Wat nu? Heidegger weet het wel. Filosofen moeten zich als waarlijk geestelijke mensen om de opvoeding van het Duitse volk bekommeren. Alleen wanneer we weten wat filosofie is of zou moeten zijn, kunnen we weten wat de mens is of zou moeten zijn. Zo begint zijn zoektocht naar het wezen van de filosofie. En die ziet hij graag gesteund door hervormingen op de universiteit en een eerherstel voor het vak. Hij is dan in Freiburg inmiddels assistent van hoogleraar Edmund Husserl, vader van de fenomenologie. In die tijd heerst het psychologisme. Voorstanders menen dat psychologie de wetenschap is van het denken. En met natuurwetenschappelijke methoden kan dat begrijpen en oordelen onderzocht worden. Psychologen bezetten daarom regelmatig filosofische leerstoelen. Tegenstanders betogen echter dat de activiteit van het denken, zoals het vellen van een oordeel, iets anders is dan de inhoud ervan. De handeling is voer voor de psychologie. De inhoud is eeuwig, staat buiten ruimte en tijd, en behoort tot het terrein van de filosofie. Daarom dient volgens Heidegger de filosofie als ‘oerwetenschap’ centraal te staan, zowel aan de universiteit als in het dagelijks leven.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden