Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 10/2012

Historisch Profiel Stoa: ‘Nu betreed ik de wereld van Epictetus’

Pieter Hoexum
schrijver

Gevechtspiloot James Stockdale hield zich staande in een Vietnamese gevangenis dankzij de regels van Epictetus. Wat hebben we tegenwoordig nog aan de lessen van deze stoïcijnse filosoof?

Op 9 september 1965 stijgt gevechtspiloot en commandant James Stockdale op vanaf een Amerikaans vliegdekschip voor de kust van de Filippijnen om een aanval te leiden op de communistische troepen in Noord-Vietnam. Amerika is dan sinds een jaar betrokken bij de oorlog waaraan Stockdale vanaf het begin meedoet als piloot. Hij heeft inmiddels meer dan honderd aanvallen geleid, maar dit zal zijn laatste zijn. Zijn vliegtuig wordt geraakt en hij kan nog net ontsnappen met de schietstoel. Ongeveer een halve minuut zweeft hij in de lucht, boven een Vietnamees dorp waarvan de hem slechtgezinde inwoners hem al aan zien komen. Fluisterend zegt hij tegen zichzelf: ‘Dit gaat minstens vijf jaar duren... Ik verlaat nu de wereld van de technologie en betreed de wereld van Epictetus.’

Stockdale had enkele jaren daarvoor kennisgemaakt met de stoïcijnse filosofie van Epictetus (50 – ca. 130 n.Chr.). Stockdale was toen 38 en had al een half pilotenleven achter zich. Maar in 1962 was hij begonnen aan een studie internationale betrekkingen om hogerop te komen in het Pentagon. Die studie kon hem echter niet boeien. Wel werd hij gegrepen door een cursus filosofie. Als een bezetene las hij zich een weg door de filosofiegeschiedenis. Als afscheidscadeau kreeg Stockdale van zijn filosofieprofessor een exemplaar van Epictetus’ Handboekje (Encheiridion).

Het Handboekje bevat een soort uittreksel van de lessen die Epictetus gaf. Overigens schreef Epictetus, net als zijn voorbeeld Socrates, zelf niets; het boek is geschreven door een van zijn voornaamste leerlingen, Arrianus, Romeins legerofficier en filosoof. Ook daarom leek het de professor geschikt voor Stockdale. Bovendien ging Frederik de Grote nooit op veldtocht zonder zijn exemplaar. Ook Stockdale, die weer ging vliegen, zou het altijd op zijn nachtkastje hebben liggen en het telkens weer herlezen, totdat hij het grotendeels uit het hoofd kende.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden