Home Filosofen Seneca

Quote

“"Wie zijn heden verprutst, is de slaaf van zijn toekomst."”

“Erger dan de oorlog is de angst ervoor.”

Seneca behoort, met Marcus Aurelius en Epictetus, tot de prominente aanhangers van de Stoa, de school van de stoïcijnse filosofie. Voor deze filosofen is ‘leven naar de natuur’ het principiële uitgangspunt, waarbij ‘natuur’ moet worden opgevat als een ideale orde (kosmos), die wordt bestierd door de rede (logos). Beroemd is Seneca om zijn Dialogen en Brieven aan Lucilius.

Seneca wordt geboren in Córdoba, in de Romeinse provincie Hispania, maar klimt al snel op tot de hoogste ambtelijke kringen in Rome. Door keizer Claudius wordt hij verbannen naar Corsica, waar hij zijn studie van de stoïcijnse filosofie begint en drie troost-essays schrijft (Consolationes). Hier begint hij de stoïcijnse apatheia toe te passen, een loskomen van emoties die onze voorstellingen vertroebelen. Dat is geen passieve apathie in de moderne zin van het woord, maar een opdracht geestelijke balans vinden door te leven volgens de wetten van de natuur en kosmos. Zo ‘troost’ hij een moeder met het verlies van haar zoon, door te wijzen op het feit dat alles in het universum en keer sterven moet.

Uit deze radicale cognitieve houding volgen ook de deugden respect en welwillendheid jegens ieder menselijk wezen, die allen hun plek hebben in de kosmos. Zo verzet Seneca  zich ook tegen de inhumane behandeling van slaven en betoont hij zich een tegenstander van gladiotorenspelen en oorlog in het algemeen.

Seneca mag terugkeren naar Rome om de jonge Nero op te voeden en wordt later zijn adviseur. In 65, verdacht van een complot, dwingt de keizer hem zelfmoord te plegen. De dood van Seneca leeft voort als hoogtepunt van stoïcijnse zelfbeheersing, mede dankzij Tacitus beschrijving. Tot het eind is Seneca waardig, troost zijn vrouw en spreekt vermanend tegen zijn in huilen uitgebarsten vrienden:  ‘Waar zijn jullie filosofische maximes, de voorbereiding van zo vele jaren studie tegen het kwaad dat komt?’

Relevante berichten

De meest hypocriete filosofen
De meest hypocriete filosofen
Voor leden

De meest hypocriete filosofen

Lucius Seneca (4 v.Chr. – 65) Een gelukkig mens is tevreden met zijn bezit en sociale status, en probeert niet almaar meer geld en status te verkrijgen – aldus de steenrijke adviseur van de Romeinse keizer Nero. Als stoïcijn betoogde hij dat een ascetische levensstijl de beste manier… Read More

Lees meer
Filosoferen achter tralies: Verkwist je tijd niet met onnozel gelummel
Filosoferen achter tralies: Verkwist je tijd niet met onnozel gelummel
Tijd
Voor leden

Filosoferen achter tralies: Verkwist je tijd niet met onnozel gelummel

Kan filosofie helpen als je in de gevangenis zit? Filosofie Magazine-redacteur Lianne Tijhaar volgt een filosofiecursus in de bajes. Deel 4, slot: een zinvolle tijdsbesteding met Seneca. Dertien gedetineerde mannen zitten rond een tafel in de gevangenisbibliotheek van Almere. Ze drinken zwarte koffie uit plastic bekertjes. Het laatste speculaasje… Read More

Lees meer
Krijg rust van Seneca, de steenrijke stoïcijn
Krijg rust van Seneca, de steenrijke stoïcijn
Voor leden

Krijg rust van Seneca, de steenrijke stoïcijn

De stoïcijnse meesterschrijver Seneca was adviseur van de wrede keizer Nero en leefde daardoor in weelde. Kun je als multimiljonair over matiging en zelfbeheersing schrijven? Tekst loopt door onder afbeelding Illustratie: Maartje de Sonnaville Van de drie grote namen van het Romeinse stoïcisme – Seneca,… Read More

Lees meer
Postuum interview Seneca: ‘Ieder mens heeft recht op een zachte dood’
Postuum interview Seneca: ‘Ieder mens heeft recht op een zachte dood’
De dood
Voor leden

Postuum interview Seneca: ‘Ieder mens heeft recht op een zachte dood’

Het plan van de Coöperatie Laatste Wil (CLW) om burgers zelfmoordpoeder te verstrekken veroorzaakte ophef. Lucius Annaeus Seneca, stoïcijns filosoof en leermeester van keizer Nero, reageert erop. Illustratie: Bas van der Schot Waar kijkt u het meest van op als u de discussie over zelfverkozen… Read More

Lees meer