Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 5/2017

Kierkegaard & Sinatra: I did it my way

Ger Groot

Ger Groot over de zoektocht van Kierkegaard naar verlossing. De gedachten van de Deense denker hebben onze cultuur diepgaand beïnvloed – ook Frank Sinatra. 

Wijsbegeerte vind je niet alleen in filosofieboeken, en filosofische gedachten ontstaan nooit in het luchtledige. Een van de beste voorbeelden daarvan is te zien in het werk van de negentiende-eeuwse Deense filosoof Søren Kierkegaard. Zijn hele leven en werk cirkelen rond de vraag hoe hij als gelovig mens de eeuwige zaligheid kan vinden bij God. Maar in zijn filosofische erfenis is van die gelovige achtergrond vaak weinig meer terug te vinden. En via het existentialisme, waarvan hij de grondlegger was, vinden we veel van zijn gedachten ook nog eens terug op de meest onverwachte momenten van de populaire cultuur.

Kierkegaard werd geboren in 1813 in een protestants-piëtistisch gezin in Kopenhagen, waar hij zijn leven lang bleef wonen en in 1855 stierf. Na de vroege dood van zijn moeder werd de sfeer in huis scherp getekend door de zwaarmoedigheid van de vader, die zijn leven lang gevreesd heeft voor wat hem na de dood te wachten zou staan. Op het open veld overvallen door een onweer, zou hij zich ooit een vloek hebben laten ontvallen en daarmee – zo vreesde hij – in één klap zijn eigen voortbestaan hebben verdoemd.

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: Maartje de Sonnaville

In zo’n milieu word je niet vanzelf vrolijk, en het is dan ook het thema van de schuld dat Kierkegaard zijn leven lang is blijven achtervolgen. Opmerkelijk genoeg behandelde hij dat wel in een – voor zijn korte leven verbijsterend omvangrijk – oeuvre vol humor en speelsheid. Maar daarachter gingen zeer ernstige en pijnlijke levensvragen schuil. Hoe kan ik als mens worden gered? En: hoe is de ontzagwekkendheid van die vraag verenigbaar met een zo door en door versuft instituut als de Deense staatskerk? Dat waren de vragen waarmee Kierkegaard worstelde.

Kierkegaard vocht een strijd uit met de godsdienst, maar nam er geen afstand van. Integendeel, hij zocht juist naar een authentiekere religie waarin het menselijk verlangen naar verlossing de ernst krijgt die het verdient. Om die reden wordt Kierkegaard vaak vooral als een theologisch denker beschouwd. Maar voor de filosofie heeft hij, dwars door zijn worstelingen met de godsdienst heen, een zeggingskracht gekregen die zich in de twintigste eeuw helemaal van deze religieuze afkomst heeft losgemaakt.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden