Immanuel Kant "Verlichting is bevrijding van de onmondigheid die je aan jezelf te wijten hebt."

"Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Waar mag ik op hopen?"

Immanuel Kant is een belangrijke filosoof van de achttiende-eeuwse Verlichting. Zijn definitie daarvan is klassiek geworden: 'Verlichting is de bevrijding van de mens uit de onmondigheid die hij aan zichzelf te wijten heeft.' Kants motto is sapere aude - durf te denken -, maar tegelijk wijst hij op de grenzen van het verstand. 

In de Kritiek van de zuivere rede weet Kant de problemen van het rationalisme (een idealisme dat het bestaan van de werkelijkheid niet kan bewijzen) en het empirisme (een scepticisme dat geen enkele zekerheid kan funderen) op te lossen. De kennis van het verstand komt wel degelijk overeen met de werkelijkheid, maar dat komt omdat ons verstand zelf die werkelijkheid structureert. Tijd en ruimte, zo bedacht Kant, zijn geen absoluutheden in de wereld, maar 'aanschouwingsvormen' van ons eigen verstand. Hetzelfde geldt voor oorzaak en gevolg.  

Zich bewust van de radicale ommekeer van zijn filosofie spreekt Kant over de 'copernicaanse wending': zoals de zon niet om de aarde draait, zo weerspiegelt onze geest niet de wereld zoals die werkelijk is, maar slechts zoals die zich aan ons voordoet. Daarom noemt Kant zijn werken ook Kritiek: hij bakent af binnen welke grenzen kennis mogelijk is.  

In de Kritiek van de praktische rede ontwikkelt Kant daarna een morele filosofie. God en geweten zijn ideeën die op de grens van de rede liggen; ze begeleiden ons denken maar hebben geen enkele zekere inhoud. De enige 'kritische' moraal is een zuiver formele: handel zo, dat je handelingen steeds tot algemene wet kunnen worden verheven. Daaruit volgt bijvoorbeeld dat je niet zou moeten liegen, omdat een wereld waarin iedereen elkaar bedriegt onleefbaar is.

Kant sterft op 79-jarige leeftijd. Zijn laatste woord is 'Genug'.

VIDEO'S

Animatie over Kant



Complete aflevering van Durf te denken over Kant



Kant in 3 minuten (Engels)

LINKS

  • De pagina over Kant in de Humanistische Canon

Opmerkelijk

Kant hechtte veel waarde aan dagelijkse routine. Bekend is dat hij iedere dag na de lunch een wandeling van precies een uur maakte langs dezelfde route.