Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 6/2011

Politiek is georganiseerd wantrouwen

Maarten Meester

Bang dat politici alleen maar zichzelf willen verrijken? Die angst is van alle tijden, zo laat Francis Fukuyama zien in De oorsprong van onze politiek.

‘Links of rechts, tien keer modaal, maar graaien kunnen ze allemaal!’ Zo reageert burger J. Keurmeester via een van de talloze digitale fora op het nieuws dat Wim Deetman mogelijk te veel heeft verdiend met bijbanen als voorzitter van overheidscommissies. Toch heeft Keurmeester nog vertrouwen in de politiek: ‘De partij die het lef heeft om deze arrogante regenteske graaiers aan te pakken en rücksichtslos met een flinke schop onder hun achterste op de keien te zetten heeft mijn stem.’ Terwijl deze oplossing volgens zijn eigen logica alleen maar tijdelijk kan zijn. Eenmaal aan de macht zullen ook de leden van deze partij met lef zich al snel weer als ‘arrogante regenteske graaiers’ gedragen. Want: ‘Links of rechts, tien keer modaal, maargraaien kunnen ze allemaal!’
Nu hoeft Keurmeester zich niet te schamen dat hij of zijzo snel geen betere oplossing weet. De politieke filosofie denkt al meer dan tweeënhalfduizend jaar na over het probleem dat bestuurders zich vaak meer op hun privé- dan op het algemeen belang richten – dat heeft ons idee van wat politiek is zelfs voor een aanzienlijk deel gevormd. En ook de politieke instituties zijn voor een groot deel ontstaan als oplossingen voor het regenteske graaien – met wisselend succes, zoals Francis Fukuyama laat zien in zijn recente boek De oorsprong van onze politiek. De Amerikaanse politicoloog en filosoof stelt dat het zogeheten patrimonialisme een constante is in de politieke geschiedenis: mensen zijn niet alleen geneigd goed voor zichzelf te zorgen, ze zorgen ook goed voor hun familie en vrienden. Het mooie is dat Fukuyama theorieën uit zijn vakgebied toetst aan de praktijk en aan inzichten uit onder meer de biologie, economie en antropologie; filosofie is bij hem zeker niet wereldvreemd.
 

Socrates

Een zeer radicale oplossing voor het probleem van elke samenleving is afkomstig van Socrates. Zorg dat de bestuurders geen privébelang hebben, stelt hij voor in de Politeia van Plato (circa 427-347 v.Chr.). In de ideale staat mogen van de drie standen – de regeerders, de wachters en de werkers – alleen de werkers privébezit en een gezin hebben. De andere twee standen leven op staatskosten in een soort communes. Maar wat te doen met de voortplantingsbehoeften van de wachters en regeerders? Om die te kanaliseren stelt Socrates een vorm van eugenetica voor. Het is ‘noodzakelijk dat de beste mensen zo veel en de slechtste zo weinig mogelijk seksuele omgang met elkaar hebben, en dat alleen kinderen van die begaafde mensen worden grootgebracht, als we tenminste willen dat de kudde optimale kwaliteit heeft’.
Daarom kunnen de beste mannen en vrouwen onder de wachters elkaar op intieme feesten beter leren kennen. De kinderen die daaruit voortkomen, groeien op in de commune van wachters en regeerders, ‘met dien verstande dat ouders hun eigen kinderen en kinderen hun eigen ouders niet kennen’. Ze krijgen de ‘nobele leugen’ te horen dat ze kinderen van de aarde zijn. Uit de allerbesten onder hen worden weer de toekomstige regeerders gekozen, die pas op hun vijftigste, na een lange geestelijke en lichamelijke training, de staat kunnen gaan besturen.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden