Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 12/2017

Wij zijn allemaal kinderen van Erasmus

Ronald van Raak

Erasmus onderwees dat het goede uit mensen zelf moet komen, niet uit instituten. Zijn ideeën werken door in onze nationale identiteit.

Erasmus was wat je noemt een sociale stijger, als zoon van een priester die hem als bastaard verwekte bij zijn huishoudster. Over zijn verleden is Erasmus altijd vaag gebleven. We weten niet met zekerheid wanneer hij geboren is; dat kan 1466 zijn, of 1467, maar waarschijnlijk 1469. De officiële documenten ontbreken, maar hij noemde zichzelf ‘van Rotterdam’. Wel met zekerheid weten we waar en wanneer hij gestorven is: op 12 juli 1536 in Basel. Hij was toen een in Europa alom gevierd, maar ook gebroken man. Hij was een hervormer, een van de grondleggers van het humanisme. Hij was ook een groot didacticus, een leraar van vorsten, maar tevens van het volk. Zijn denken en optreden hebben bijgedragen aan wat we onze nationale identiteit zijn gaan noemen.

Filosofische werken van 500 jaar geleden zijn meestal niet erg toegankelijk, vanwege de lange tijd die ons scheidt. Maar Erasmus is nog altijd meer dan het lezen waard. Dat geldt in elk geval voor Lof der Zotheid (1511), dat nu nog steeds even vermakelijk als leerzaam is. Het is een schaamteloos boek, waarin de filosoof zich hult in de mantel van de dwaas, om iedereen met enige macht en aanzien op ongenadige wijze door de mangel te halen. Het is daarmee ook een gedurfd boek, omdat het belachelijk maken van vorsten en bisschoppen, rechters en theologen voor de schrijver niet zonder gevaar was. De dwaasheid had een filosofisch doel. Omdat de ‘dwaas’ de waarheid niet alleen uit boeken leert, maar in het echte leven de wijsheid vergaart: ‘Er zijn immers bij het verwerven van inzicht twee belangrijke hinderpalen: de schaamte, die de geest benevelt, en de vrees die, als het gevaar zichtbaar is geworden, afraadt om tot handelen over te gaan. Welnu, hiervan bevrijdt de zotheid op een schitterende manier. Er zijn niet veel mensen die begrijpen hoeveel andere voordelen dat nog met zich meebrengt, zich nooit te schamen en alles te durven.’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden