Home Psyche Filosoof Martha Claeys: ‘Onze emoties zijn politiek’
Psyche

Filosoof Martha Claeys: ‘Onze emoties zijn politiek’

Door Marnix Verplancke op 17 november 2026

filosoof Martha Claeys denkt over emoties aan tafel
beeld Stefaan Temmerman
Heb je familie nodig? Alicja Gescinska aan een lege kersttafel
12-2026 Filosofie Magazine Lees het magazine

Gevoelens zijn niet persoonlijk, maar worden gevormd door onze cultuur, zegt Martha Claeys. ‘Achter woede schuilt vaak veel redelijkheid.’

Dit artikel krijg je van ons cadeau

Wil je onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? Je bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.

Wanneer Martha Claeys (1994) een avondje uit is geweest met haar vriendinnen en haar vriend met zijn vrienden, komen ze steevast met heel verschillende verhalen thuis. Hij vertelt vooral wat ze gedaan hebben, terwijl zij eerder focust op waarover ze gesproken hebben, over vriendschap en verdriet, en ook over de kinderen. Waarom praten de mannen daar niet over? Zijn hun emoties over het ouderschap wellicht minder sterk dan die van de moeders? ‘Soms wordt er gezegd dat mannen zich vanwege hun biologische opmaak minder emotioneel hechten,’ vertelt de filosoof, ‘maar die verklaring is al lang onderuitgehaald. Uit onderzoek blijkt dat mannen die vader worden en de eerste maanden even betrokken zijn bij de zorg als de moeder, dezelfde hormonen ontwikkelen. Ze zijn perfect in staat om ook een “moederfiguur” te zijn. Maar omdat we denken dat de man een andere rol heeft, zorgt hij vaak in die eerste periode niet even intensief, en dan is de bal al aan het rollen.’

De manier waarop we onze emoties ontwikkelen, zit diep verankerd in onze cultuur. Vrouwen worden daarbij gezien als de managers van het gevoelshuishouden, die zorgen dat iedereen zich goed voelt. Ondertussen kijken mannen vanaf een verhoging stoïcijns en rationeel toe op het emotionele gekrakeel. Dat vrouwen daarbij tekort worden gedaan, weten we inmiddels, maar ook mannen levert het geen winst op, want door zich vrijwillig in een emotioneel keurslijf te wringen, ontwikkelen ze een bijzonder beperkte kijk op de wereld. ‘We spreken altijd over de dominantie van de man,’ aldus Claeys, ‘maar ook de man zit gevangen in een patroon. Het zou ons allemaal helpen als we onze hokjes konden opengooien.’

Martha Claeys (1994) is een Vlaamse filosoof. Haar boek Trots. De filosofie van een emotie (2023) werd bekroond met de Socratesbeker. Claeys studeerde filosofie in Antwerpen, Berlijn en Chicago en promoveerde in 2021 aan de Universiteit Antwerpen. Sindsdien is ze daar verbonden aan het Centrum voor Ethiek. Daarnaast is ze columnist voor Trouw en Knack en maakt ze samen met Lotte Spreeuwenberg de filosofische podcast Kluwen.

Over het opengooien van die hokjes en de rol van emoties in ons leven in brede zin schreef Claeys, die met Trots. De filosofie van een emotie in 2024 de Socratesbeker won, haar nieuwe boek. Over gevoeligheden heet het, met de veelzeggende ondertitel: Waarom emoties politiek zijn. Gevoelens zijn geen persoonlijke zaken, zet Claeys hierin uiteen, en ze overkomen ons ook niet zomaar: ze worden gevormd door de cultuur waarin we leven. En andersom vormen die emoties op hun beurt onze cultuur. Claeys: ‘Filosofen hebben zich lang afgevraagd wat emoties zijn. Ze kwamen dan met metaforen zoals die van Plato, waarin sterke paarden door een redelijke menner beteugeld moeten worden. Maar die tegenstelling tussen rede en emoties is een categoriefout: emoties kunnen zowel redelijk als onredelijk zijn.’ Om dat in te zien, moeten we nagaan wat emoties doen en wat hun maatschappelijke en politieke betekenis is, denkt Claeys. ‘In sommige discussies zorgen emoties ervoor dat we vastlopen, in andere geven ze ons juist de mogelijkheid om verder te komen. Als iemand kwaad wordt, omdat hij vindt dat de politiek de klimaatcrisis negeert, kun je dat niet afdoen als emotionele onzin. Achter die woede schuilt heel wat redelijkheid.’

Heb je familie nodig?

Een huiselijk dossier over liefde, bloedbanden en gezelligheid
Heb je familie nodig?

Je hebt je familie niet voor het uitkiezen, en jouw familie jou ook niet trouwens. Moet je het doen met de familie die je hebt of ben je pas vrij als je je aan je gezin ontworstelt? Wie heeft eigenlijk de macht binnen een familie? En hoe verschilt een bloedband van andere vormen van liefde? Een huiselijk dossier over familie in de nieuwe editie van Filosofie Magazine.

Deze editie verschijnt op dinsdag 1 december 2026.

Bestel nu
Heb je familie nodig?

Maar toch ook heel wat blinde impulsiviteit? Vaak is het beter om iets even te laten bezinken dan om meteen boos te reageren.
‘Emoties zijn een soort snelkoppeling, gebaseerd op onze ervaringen uit het verleden, waardoor we al een oordeel klaar hebben voordat we het beseffen. Emoties zijn een niet-expliciete manier van redeneren, in de woorden van psycholoog Daniel Kahneman. Natuurlijk maken we daarbij weleens denkfouten, en dat weten we ook. Maar op basis van onze emoties maken we niet meer denkfouten dan wanneer we ergens rationeel van overtuigd zijn. Ik heb dan ook mijn bedenkingen bij de gedachte dat emoties onbetrouwbaar en impulsief zijn en dat we eerst zouden moeten afkoelen. Dan schuiven we deze waardevolle vorm van redeneren opzij, en daarmee ook de groepen mensen die we als emotioneel zien, zoals vrouwen.

Dit wegzetten van emotie is waar de ­klassieke tegenstelling tussen rede en emotie toe heeft geleid. Immanuel Kant stelde dat de rede ons tot mens maakt. Emoties hoorden bij het lichamelijke, dierlijke en vrouwelijke, terwijl de rede stond voor onze waardigheid, voor de weldenkende en verlichte man. En zo ongeveer alle filosofen – allemaal mannen natuurlijk – volgden hem daarin. Vrouwelijke denkers die over dezelfde onderwerpen nadachten, werden dan gemakshalve doorgeschoven naar de literatuurwetenschap of de politicologie, want filosoferen zouden zij niet kunnen. En hetzelfde gebeurde met niet-­westerse manieren van denken: die werden bijvoorbeeld weggezet als spiritueel.’

Onze emoties zijn cultureel bepaald, schrijft u. Is er dan ook een verband met macht?
‘Emoties zijn inderdaad niet vrij van macht en ze kunnen gebruikt worden om machtsstructuren in stand te houden. Bovendien zijn emoties, omdat ze snelkoppelingen zijn, vaak doordrongen van vooroordelen. Dat kan heel venijnig zijn, juist omdat emoties zo vanzelfsprekend lijken. “Ik kan er toch niets aan doen dat ik dit voel,” is dan de teneur.

Stel: er zijn islamitische aanslagen op het nieuws geweest en je komt iemand tegen met een lange baard die er islamitisch uitziet. “Die vertrouw ik niet,” denk je dan misschien, maar dat is geen neutrale emotie. Het is een emotie die discriminatie bevestigt. Of een ander voorbeeld: uit onderzoek blijkt dat we meer afstand houden van dikke mensen dan van slanke. Dat gebeurt onbewust, want mensen denken dat ze heel inclusief zijn. Hier speelt wellicht afkeer een rol, terwijl in het voorbeeld van de man met de baard angst de drijfveer lijkt. In beide gevallen moeten we die emoties serieus nemen en kijken waar ze vandaan komen en waardoor ze beïnvloed zijn.

Emoties zijn op dat moment immers geen persoonlijke voorkeuren, maar uitingen van alles waarmee we de hele dag gevoed worden. Ook het persoonlijke leven is dus politiek, zoals de feministen van de tweede golf zeiden. Je kunt het patriarchaat niet zomaar aan de kapstok hangen als je door de voordeur binnenkomt. Je neemt het mee naar plekken waar je niet zou denken dat politiek een rol speelt.’

‘Je hebt je waarden pas echt omarmd als je ze in je emoties weerspiegeld ziet’

Zijn er goede en slechte emoties?
‘Ik zou voorzichtig zijn met goed en slecht, juist omdat ik ervoor pleit om ook de emoties die we liever niet bij onszelf tegenkomen serieus te nemen. In eerste instantie overkomen emoties ons en kunnen we er niet veel aan doen. Als je bang wordt van die man met de baard, moet je dat eerst gewoon aanvaarden: dit is gebeurd. In tweede instantie kunnen we wel zeggen dat sommige emoties een betere weerspiegeling van de werkelijkheid zijn of van een beter waardekader getuigen dan andere. Daar mogen we ook in morele zin over nadenken. Je kunt jezelf betrappen op een emotie waarvan je denkt dat ze niet echt tolerant is, terwijl je tolerantie wel belangrijk vindt. Uiteindelijk draait het er niet om dat we bepaalde emoties kwijtraken, maar om of onze emoties een goede weergave zijn van hoe we willen dat de wereld is.’

We toetsen onze emoties dus aan onze waarden?
‘Ja. Met de kanttekening dat er een verschil bestaat tussen de waarden die we zeggen te koesteren en wat onze emoties soms tonen. Emoties zijn een nuttige herinnering aan het feit dat het niet voldoende is om redelijk overtuigd te zijn van je waarden. Je hebt je waarden pas echt omarmd als je ze in de praktijk, bijvoorbeeld in je emoties, weerspiegeld ziet.’

Tekst loopt door onder afbeelding

Daarmee lijkt u ook te zeggen dat we onze emoties kunnen sturen. Hoe doen we dat?
‘Het begint met alert zijn. Trainen is echter moeilijk, want emoties zijn plakkerig. Neem jaloezie: daar wil ik graag vanaf, omdat het niet strookt met hoe ik in het leven wil staan. Maar in de praktijk is dat lastig. Ik word onophoudelijk verleid om afgunst te voelen. Op sociale media komen de hele tijd plaatjes van perfecte levens voorbij. Ik kan me dus niet voornemen om vanaf nu niet meer jaloers te zijn. Beter is om na te gaan welke mechanismen me jaloers maken en hoe ik hun invloed op mijn leven kan verkleinen. Als ik inzie dat Instagram zo gemaakt is dat het baat heeft bij mijn jaloezie, kan ik dat platform mijden. Of bij racisme: als ik iets organiseer, let ik erop dat de genodigden divers zijn en niet altijd dezelfden aan het woord blijven. Als iedereen dat doet, kunnen we bouwen aan een betere wereld, waarin meer plaats is voor de emoties die we belangrijk vinden.’

Even tussendoor …

Meer lezen over filosofie en emoties? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:

Ontvang wekelijks de beste artikelen van Filosofie Magazine en af en toe een aanbieding.

Moeten we emotioneler worden?
‘Emoties zijn er genoeg, dat is het probleem niet. Sommige denkers vinden zelfs dat we wel heel emotioneel zijn en in een “emocratie” leven. Ik denk dat we vooral een oppervlakkige wildgroei aan emoties hebben. Het lijkt alsof we er bewust mee bezig zijn, maar het gaat meer om kwantiteit dan om kwaliteit. De vraag hoe we emoties kunnen verbinden aan wat er zich in de samenleving afspeelt, wordt te weinig gesteld. Tegenwoordig gaat het eerder over hoe je grenzen kunt trekken en je kunt afschermen van iedereen die je als bedreigend ervaart. Dat is een individuele manier van kijken naar emoties, en soms ook een heel sensationele, die voorbijgaat aan de opbouwende waarde van maatschappelijke wrijving. Wat ik zeker niet wil bepleiten, is dat we allemaal individueel in therapie gaan om onze emoties te begrijpen. Leren omgaan met onze emoties is een maatschappelijke opdracht.’

Over gevoeligheden. Waarom emoties politiek zijn
Martha Claeys
Boom
160 blz.
€ 20,-

Loginmenu afsluiten