Home Filosofen Jacques Derrida
Isaiah Berlin
Vorige

Isaiah Berlin

Jacques Derrida

Jacques Derrida

15 juli 1930 - 9 oktober 2004
Jean Baudrillard
Volgende

Jean Baudrillard

Quote

“Er is niets buiten de tekst”

“We zijn allemaal vertalers”

In 1967 deed Jacques Derrida in zijn boek De la grammatologie een beruchte uitspraak. ‘Il n’y a pas de hors-texte’, zei hij, en een dozijn keurige intellectuelen viel over hem heen. De Franse filosoof is nu meer dan tien jaar dood, maar het vuur dat hij heeft doen ontbranden is nog lang niet gedoofd. Maar ‘er is niets buiten de tekst’ betekent niet dat ‘alles’ bestaat uit woorden, zoals vaak wordt gedacht. Derrida (1930-2004) bedoelde niets meer dan dat ook de waarneembare wereld zich als een tekst gedraagt: dingen verwijzen naar andere dingen en er is geen absoluut beginpunt van die keten.

De la grammatologie maakte van Derrida, die het liefst voetballer was geworden, de grondlegger van het deconstructivisme, een kritische methode om het denken te analyseren. Die methode legt vaak de veronderstelling van een directe relatie met de waarheid bloot. De betekenis van een zin – maar dus ook van een ding in de waarneembare wereld, bijvoorbeeld een stoel – zit volgens de westerse traditie (aldus Derrida) in die zin of dat ding zelf, voor zoverre zij overeenkomt met de werkelijkheid. Maar Derrida stelt dat een dergelijk intrinsieke betekenis niet bestaat, omdat er geen absolute waarheid is.

In plaats daarvan krijgt een uitspraak of ding betekenis door middel van zijn verschil met andere uitspraken of dingen. Betekenis ontstaat in de verhouding van een concept in contrast met andere concepten. Een stoel is alleen maar een stoel omdat er ook dingen zijn waarop je niet kunt zitten, zoals een wolk. Dit ‘betekenis door verschil’ houdt nooit op: er is altijd al een voorafgaand verschil.

Zo staat een tekst nooit op zichzelf, maar moet hij altijd begrepen worden in zijn context. Derrida wijst bijvoorbeeld op het feit dat het leven van filosofen, inclusief hun politieke keuzes en hun seksuele voorkeuren, relevant is voor het begrip van hun werk. ‘Ik bedoel niet dat er een pornofilm over Hegel of Heidegger moet worden gemaakt. Ik zou van ze willen horen welke rol liefde in hun leven speelt’, aldus Derrida.

Derrida wordt door zijn moeilijke schrijfstijl, die vanuit schijnbaar onbetekenende details een heel netwerk van impliciete aannames blootlegt, net als Heidegger beschuldigd van dubieuze politieke keuzes. Dit verwijt van ‘cryptofascisme’ raakt de Algerijnse Jood (geboortenaam Jackie) pas kwijt wanneer hij in de jaren negentig steeds openlijker politiek stelling neemt.

Wanneer Derrida op 74-jarige leeftijd sterft aan kanker, kopt The New York Times: ‘Derrida, onbegrijpelijke theoreticus, overleden.’

Relevante berichten

Derrida kent geen  vaststaand ‘wij’
Derrida kent geen  vaststaand ‘wij’
Voor leden

Derrida kent geen vaststaand ‘wij’

In colleges van de Franse denker Jaques Derrida leerde Jannah Loontjens opnieuw na te denken over de vraag wie we bedoelen als we ‘wij’ zeggen. Mijn man maakt zich zorgen om zijn nationaliteit. Ik bedoel daarmee niet dat hij zich zorgen maakt om zijn identiteit – een verwarring waar tegenwoordig… Read More

Lees meer
Thijs Lijster: Wonder
Thijs Lijster: Wonder
Voor leden

Thijs Lijster: Wonder

Jonge ouders noemen de geboorte van hun kind weleens een ‘wonder’. Nu zal de cynicus, of de statisticus (en vaak zijn deze in één persoon verenigd) zeggen: ‘Hoezo wonder? De mensheid is zich voortdurend aan het reproduceren; er worden per seconde nota bene drie kinderen geboren!’ Niettemin is er vanuit… Read More

Lees meer
Svenja Flasspöhler: ‘Vergeven is geen daad, maar een weg’
Svenja Flasspöhler: ‘Vergeven is geen daad, maar een weg’
Schuld
Voor leden

Svenja Flasspöhler: ‘Vergeven is geen daad, maar een weg’

Toen ze veertien was, werd de Duitse filosoof Svenja Flasspöhler verlaten door haar moeder. Jaren later schreef ze een boek over vergeving. En ze ziet haar moeder weer. Ik heb van mijn moeder nooit een verklaring geëist’, schrijft Svenja Flasspöhler in haar boek Vergeven. Omgaan met onrecht. ‘Ik heb haar… Read More

Lees meer
Laurent Binet: ‘Wie spreekt er eigenlijk als ik spreek?’
Laurent Binet: ‘Wie spreekt er eigenlijk als ik spreek?’
Taal
Voor leden

Laurent Binet: ‘Wie spreekt er eigenlijk als ik spreek?’

Laurent Binet schreef een hilarische roman over de typisch Franse filosofen, hun hedonisme, en hun onhebbelijkheden. ‘Mijn boek is een hommage aan de periode waarin het Franse denken op z’n top was.’ De Franse schrijver Laurent Binet, gevierd auteur van onder meer De zevende functie van taal, drinkt relaxed… Read More

Lees meer