Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 11/2018

Derrida kent geen vaststaand ‘wij’

Jannah Loontjens
Essayist

In colleges van de Franse denker Jaques Derrida leerde Jannah Loontjens opnieuw na te denken over de vraag wie we bedoelen als we ‘wij’ zeggen.

Mijn man maakt zich zorgen om zijn nationaliteit. Ik bedoel daarmee niet dat hij zich zorgen maakt om zijn identiteit – een verwarring waar tegenwoordig algauw sprake van is –, maar om zijn paspoort. En daarmee samenhangend om zijn vrijheid om te reizen en verblijven. Zijn Soedanese naam maakt het hem al vaak lastig aan de grens, maar nu dreigt zijn Britse paspoort ook nog voor problemen te gaan zorgen. Als de Brexit wordt doorgevoerd, hoort hij er ineens niet meer bij hier in de Europese Unie.

Enkele decennia leek er een zekere openheid te worden nagestreefd – de Muur viel, de Europese Unie breidde zich uit –, maar tegenwoordig leven we juist in een tijd waarin deuren worden gesloten en grenzen harder worden. Vaak wordt er gezegd dat er steeds meer een cultuur van ‘wij’ tegen ‘zij’ is. De vraag hierbij is wie we eigenlijk bedoelen als we ‘wij’ zeggen. En hiermee wordt de vraag naar nationaliteit toch ook weer een identiteitsvraag. Precies deze vraag heeft de Franse filosoof Jacques Derrida willen onderzoeken.

In de jaren negentig studeerde ik filosofie aan de New School for Social Research in New York. Derrida gaf daar gastcolleges en ik had het geluk eraan deel te mogen nemen. Derrida’s roem bevond zich op een hoogtepunt, maar hij kreeg ook veel kritiek. Zo werd hem kwalijk genomen dat hij nooit echt stelling nam, maar altijd overal omheen draaide en dat dit ontwijkende, meanderende denken het onmogelijk maakte om politiek betrokken te zijn. Toch concentreert zijn denken zich voortdurend op ethische vragen, en in de colleges die ik bij hem volgde stelde hij de politiek uiterst relevante vraag: wie bedoelen we als we ‘wij’ zeggen?

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden