Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 2/2019

Zes volksdenkers

Alexandra van Ditmars
Interviewer & schrijver

Moet het volk ingetoomd worden, zoals Plato vindt?
Of moet het in opstand komen, zoals Antonio Negri zegt?

 

Plato (427 v.Chr.-347 v.Chr.)
Het volk moet matigheid tonen


Beeld: def. grafische vormgeving

De democratie is een systeem dat gedoemd is om te falen, stelt Plato. Het volk laten meebeslissen over wat er in het land gebeurt vindt hij een belachelijk idee. Zou jij als je ziek bent aan een arts advies vragen of aan een groep onwetende mensen, waarbij de meeste stemmen gelden? Aan een arts natuurlijk, zegt Plato. Je wilt advies van iemand die een specifieke opleiding genoten heeft om deze taak uit te voeren. Zo is het ook met het besturen van het land. Dat vereist kwali­teiten die de meeste mensen nu eenmaal niet hebben, en de arbeiders al helemaal niet. Plato’s visie op het volk doet elke gelijkheidsdenker ineenkrimpen. Zijn idee van rechtvaardigheid verschilt radicaal van onze moderne notie ervan: de opvatting dat mensen ongelijk zijn staat erin centraal.

In zijn werk De staat gaat de Griekse filosoof op zoek naar de ideale staatsvorm, waarbij hij ook de aard en de taak van het volk bespreekt. Dat doet hij in de vorm van een dialoog, waarin zijn leermeester Socrates wordt opgevoerd als belangrijk personage. Er zijn volgens hem drie groepen mensen in de maatschappij: arbeiders, militairen en filosofen. Hierbij is sprake van een duidelijke hiërarchie. De arbeiders vormen de laagste en de aanzienlijk grootste groep. Bij hen overheerst de begeerte: verlangen, pleziertjes en genot hebben bij hen de overhand. Ze moeten vooral leren om eens wat matigheid te tonen. Daarna komt de middenklasse van de militairen. En dan zijn er nog de filosofen, die als enige wijsheid bezitten en het land mogen besturen. Het volk moet vooral naar deze filosoof- koningen luisteren, alleen dan komen ‘politieke grootsheid en wijsheid samen’. Plato’s ideale staat is voor velen niet meer van deze tijd. Maar Socrates zegt in de dialoog ook dat het volk in een democratie uiteindelijk neigt naar het verkiezen van demagogen of zelf dictators. En dat is een theorie die sinds Trumps verkiezing weer aanhang heeft gekregen.
 

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden