Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 2/2017

Martha Nussbaum: ‘We hebben een wereld vol woede geschapen’

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

Martha Nussbaum kan nogal eens boos worden. Haar recept tegen boosheid: nadenken, soms rouwen en vrienden die om haar lachen. Een interview over onze cultuur, politiek en relaties.

Woedend kan Martha Nussbaum worden. In het vliegtuig bijvoorbeeld. Als mannen – met een lichte vorm van overgewicht, merkt ze op – aanbieden om haar bagage in het rek boven haar hoofd te plaatsen. Ze vindt het beledigend, voor haar als vrouw, en ook ziet Nussbaum (69) het als leeftijdsdiscriminatie.

Of ze hier in Nederland ook zo boos is geworden? Ze vertelt een verhaal. Maar schrijf dat maar niet op, zegt Nussbaum, want de vrouw bedoelde het goed. Daarover later meer. We hebben ons na een fotosessie comfortabel geïnstalleerd op een grote bank in een van Amsterdams nieuwe sterrenhotels. De filosoof is hier vanwege de verschijning van Woede en vergeving. Wrok, ruimhartigheid, gerechtigheid in het Nederlands. Als ‘internationaal topfilosoof’ maakt ze een korte tournee door de Lage Landen.

Het verhaal dat niet verteld moet worden komt hierop neer: Nussbaum werd boos toen een jongere vrouw haar wilde begeleiden bij het traplopen. Terwijl Nussbaum – ze loopt halve marathons – die vrouw er toch makkelijk uit had kunnen lopen!

Nussbaum praat met veel dynamiek – hard, zacht, hoog, laag. Het is… dramatisch – in haar theoretische verhaal over woede verbeeldt ze af en toe woedende types, zoals de bedrogen echtgenote en de boze man. We praten over Nussbaums woede, de woede na de verbroken relatie, de woede van de boze blanke man (en ook die van de boze vrouw), Trump-stemmers, maar ook over de woede van Geert Wilders’ aanhang – en over humor als wapen tegen woede.

Waar Nussbaum aanvankelijk dacht dat woede een positieve rol kon spelen, vond ze later dat we er helemaal vanaf moeten. En dat kan ook, want woede is niet zomaar een emotie die ons overvalt. Het is ook iets wat we in onze samenleving cultiveren en bewonderen – en dat zou ook anders kunnen. ‘Van mannen werd altijd al een zekere agressiviteit verwacht’, zegt ze. ‘Dat geldt tegenwoordig soms ook voor de vrouw. Niet alleen zijn mensen na een scheiding zomaar boos, de omgeving verwacht ook dat de bedrogen echtgenote woedend is op haar voormalige echtgenoot. Woede is dan een manier om je zelfrespect te bewaren.’ Volgens Nussbaum is het een recept voor verdriet, voor vast blijven zitten in het verleden, ‘waardoor je al je creativiteit en levenslust in het heden verliest’.


Fotografie: Merlijn Doomernik

Waar hebben we het over als we het over woede hebben?
‘Je ziet bij Aristoteles al een goede definitie waar bijna alle westerse en ook Indiase filosofen het mee eens zijn. Het is een pijnlijke emotie als gevolg van belangrijke schade die is toegebracht aan iets of iemand waar je werkelijk om geeft. Je bent ervan overtuigd dat die schade ten onrechte is toegebracht. Aristoteles voegt er nog aan toe dat die emotie dan wel pijnlijk is, maar dat je wel de aangename hoop koestert op vergelding…

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden