Maand van de Filosofie 2026 | Ken onszelve

Elk jaar in april vindt de Maand van de Filosofie plaats. In heel Nederland en Vlaanderen worden dan een maand lang lezingen, debatten en festivals georganiseerd rondom een filosofisch thema. Ook verschijnt er een essay en een kinderboek van de Maand van de Filosofie. Tijdens de maand wordt tevens de Socratesbeker voor het meest prikkelende filosofieboek van het afgelopen jaar uitgereikt, en eens in de twee jaar wordt er een filosoof tot Denker der Nederlanden uitgeroepen. Lees hieronder meer over het thema, de publicaties en de activiteiten van dit jaar.

In 2026 bestaat de Maand van de Filosofie 25 jaar en staat deze in het teken van de vraag wie wij zijn. Volgens denkers als Michel Foucault is het ‘wij’ geen vast gegeven, maar een constructie die ontstaat uit macht, kennis en zelfreflectie. Ooit was het wij een gesloten kring, vaak tegenover een zij. Vandaag lijkt dat wij vluchtiger: licht, tijdelijk, soms leeg.

Toch groeit de behoefte aan nieuwe beelden, woorden en daden om het wij opnieuw betekenis te geven. Kan er een wij bestaan dat mensen, maar ook dieren, planten en dingen omvat? En als we grenzen trekken tussen een ‘wij’ en een ‘zij’ – wie of wat hoort er dan wel bij, en wie niet? En wie mag dat zeggen?

Elk jaar schrijft een vermaarde Nederlandse of Vlaamse denker een essay dat aansluit bij het thema. In 2026 is dat Ik zie wat ik geloof van schrijver en jurist Roxane van Iperen (1976). Van Iperen brak door met het boek ’t Hooge Nest (2018) over twee leden van het Joodse verzet en schreef onder meer de essays Eigen welzijn eerst (2022), Eigen planeet eerst (2025) en de roman Dat beloof ik (2023). Het Essay van de Maand van de Filosofie van Roxane van Iperen is verkrijgbaar vanaf half maart 2026.

Naast een Essay van de Maand van de Filosofie verschijnt ook een Kinderboek van de Maand van de Filosofie. In 2026 wordt het Kinderboek van de Maand van de Filosofie, Ik ben grappig maar nu even niet, geschreven door Edward van de Vendel (1964). Van de Vendel schreef meer dan tachtig kinder- en jeugdboeken en won vele prijzen voor zijn werk, waaronder in 2024 de Theo Thijssen-oeuvreprijs voor kinder- en jeugdliteratuur. Ook het Kinderboek van de Maand van de Filosofie verschijnt in maart 2026.

De Socratesbeker is de prijs voor het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende filosofieboek dat het afgelopen jaar is geschreven. Traditiegetrouw wordt de beker tijdens de Maand van de Filosofie in april uitgereikt. In 2026 gaat de beker naar Alicja Gescinska met Vrouwen in duistere tijden. In haar boek gaat Gescinska te rade bij tien vrouwelijke denkers om te leren hoe je weerstand kunt bieden tegen het kwaad in tijden van oorlog en onderdrukking.

Naast Gescinska waren ook genomineerd: René ten Bos met Het laatste woord, Victor Gijsbers met Oneindigheid, Kristien Hens met Denken met microben en Roel Meijvis met Waar verzet begint.

Lees hier alles over de Socratesbeker 2026.

Verschillende Nederlandse steden hebben in april een Nacht van de Filosofie waar je zelf kunt filosoferen en geïnspireerd kan worden door nationaal en internationaal bekende filosofische sprekers. Tijdens de Maand van de Filosofie 2026 zijn er onder meer optredens van David Van Reybrouck, Roxane van Iperen en Elke Wiss. Voor de Nacht van de Filosofie kun je terecht in:

Eens in de twee jaar wordt er tijdens de Maand van de Filosofie een nieuwe Denker der Nederlanden (voorheen: Denker des Vaderlands) ingehuldigd. De Denker der Nederlanden is een eretitel voor een gerenommeerde Nederlandse denker die twee jaar lang de discipline van de filosofie mag vertegenwoordigen in het publieke debat. De Denker kiest bij het aantreden altijd een thema dat hij, zij of hen die periode wil uitdragen. Voor Hans Achterhuis (2011-2013) was dat bijvoorbeeld ‘tegendenken’, Daan Roovers (2019-2021) sprak liever over ‘publiek denken’.

Vanaf 2025 draagt de Vlaamse schrijver David Van Reybrouck twee jaar lang de titel ‘Denker der Nederlanden’ . Het thema dat hij wil uitdragen is ‘verdenken’. Van Reybrouck: ‘Verdenken verwijst naar een soort achterdocht, wat eigenlijk de basis is van elke filosofische houding. Durven kritiek hebben, durven twijfelen, ook aan jezelf – je standpunt bijstellen is geen teken van zwakte, maar van kracht. En je kunt de term ook anders uitspreken: vérdenken, ver denken. Onze aandacht wordt in het heden gezogen, maar ik vind het ook van belang om vanuit het verre verleden naar de verre toekomst te kijken.’