Home Politiek Tom-Jan Meeus: ‘Wie kan twijfelen komt meer te weten’
Politiek

Tom-Jan Meeus: ‘Wie kan twijfelen komt meer te weten’

Wat antwoorden denkers van onze tijd op de vier grote vragen van Immanuel Kant? Dit keer: journalist Tom-Jan Meeus (1961) over politiek.

Door Maarten Meester op 26 maart 2024

Tom-Jan Meeus politiek journalist NRC Duidelijkheid Essay voor de Maand van de Filosofie beeld Martin Dijkstra

Wat antwoorden denkers van onze tijd op de vier grote vragen van Immanuel Kant? Dit keer: journalist Tom-Jan Meeus (1961) over politiek.

FM4 waar is chaos Filosofie Magazine
04-2024 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Volgens Immanuel Kant (1724-1804) past elke filosofie in 4 vragen: Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? Wat is de mens?

01 Wat kan ik weten?

‘Wie kan twijfelen komt meer te weten. Wie kan blijven twijfelen vergaart zoveel kennis dat hij leert inzien hoe weinig hij weet. In het politieke bestuur kan weinig weten erg profijtelijk zijn. De bestuurder die hecht aan een imago van bekwaamheid wil nieuwe ­wetgeving op zijn naam schrijven. Het risico daarvan is dat de gevolgen nooit volledig te overzien zijn. Toen het toeslagenstelsel in 2005 werd ingevoerd, wist nog niemand dat er een schandaal uit zou voortkomen waarover later een kabinet zal vallen. Bestuurders accepteren dit soort risico’s. Maar ervaren bestuurders laten hun ambtenaren wel tijdig weten dat zij geen schriftelijke waarschuwingen meer tegen hun nieuwe wet willen ontvangen. Die kunnen namelijk later tegen de bestuurder gebruikt worden. De bestuurder moet dus ook weten wat hij niet kan weten. Het woord van Prediker is een politiek feit: “Wie veel kennis heeft, heeft veel verdriet.”’

02 Wat moet ik doen?

‘Als chaos dreigt en de maatschappij wacht op de politicus is zijn impuls dat er daden gesteld moeten worden. Dat kunnen symbolische daden zijn, zoals een bezoek aan de rampplek in hulpverleners-tenue of een toespraak. De politicus moet zijn betrokkenheid in beeld brengen. Maar daarbij loert het gevaar dat hij te veel doet; dat hij niet zozeer doet wat nodig is, maar wat het beste is voor zijn reputatie. Het is de kern van aandachtpolitiek: politiek die niet draait om moeilijkheden van mensen, maar moeilijkheden van mensen nodig heeft om de aandacht op politici te vestigen.’

‘De mens is niets zonder andere mensen’

03 Wat mag ik hopen?

‘Met radicaal-rechts als grootste stroming wordt hoop een zeldzaam politiek attribuut. Hoop is een privilege en in de moderne politiek wil een politicus niet bevoorrecht ogen. Dan dreigt hij bij de elite ingedeeld te worden en voor radicaal-rechts is de elite de nieuwe vijand. Optimisme-angst is daarom het uitgangspunt van radicaal-rechts: een nadruk op anti-migratie, nationalisme en grensverlangens. Op dit terrein grossiert politiek in amper haalbare oplossingen – grenzen dicht, Nexit et cetera. In de praktijk beperkt politiek zich dan tot mensen naar de mond praten: “ik voel uw pijn”, “ik begrijp uw angst”, “ik zal er voor u zijn”. Principieel is het zuivere volksvertegenwoordiging, in de praktijk is het volksvertegenwoordiging die angst bevestigt en weinig ruimte laat voor hoop.’

Even tussendoor… Meer lezen over politieke filosofie? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:

Meld u aan voor onze nieuwsbrief

Ontvang elke woensdag het laatste filosofie nieuws, de beste artikelen van de week en af en toe een aanbieding.
Ontvang wekelijks het laatste filosofienieuws, de beste artikelen en af en toe een aanbieding.

04 Wat is de mens?

‘De mens is niets zonder andere mensen. De vraag is wat zwaarder voor de mens weegt: het eigen welbevinden of het democratisch gehalte van de samenleving. De meeste politiek leiders zijn overtuigde democraten. Evengoed hoeft de dreiging voor de democratie niet expliciet te zijn voordat ze zich daadwerkelijk voordoet. Dat geeft de mens – met de politiek, met de instituties – een bepalende positie: alleen als de mens zelf de democratie niet langer met overtuiging wil dragen, is de kans op een verkeerde afloop reëel.’

Tom-Jan Meeus spreekt vrijdag 5 april 2024 op de Nacht van de Filosofie in Rotterdam, vrijdag 19 april op de Groningse Nacht van de Filosofie en zaterdag 20 april op de Nacht van de Filosofie Amsterdam over Duidelijkheid, het essay voor de Maand van de Filosofie 2024.

Duidelijkheid, Tom-Jan Meeus - Paperback - 9789493339149

Duidelijkheid (Essay Maand van de Filosofie 2024)
Tom-Jan Meeus
Pluim
96 blz.
€ 8,-