Home Twintig beste ideeën Linguistic turn
Twintig beste ideeën

Linguistic turn

Door Sebastien Valkenberg op 10 juli 2012

Linguistic turn
07-2012 Filosofie magazine Lees het magazine


Een roos heeft voor geliefden een andere betekenis dan voor biologen. Ludwig Wittgenstein (1889-1951) laat zien
dat taal de werkelijkheid vormt. Dit idee is de aanzet van de talige wending (linguistic turn) in de filosofie. 

Wat is het?
De linguistic turn laat zien hoe onze manier van spreken de werkelijkheid bepaalt.

 

Wat doet het?
Maakt ons gevoelig voor de werking van taal.

 

Zijn filosofie
Wat is zinvol taalgebruik? Hoe voorkomen we vergissingen? In de filosofie gold taal heel lang als een middel om de waarheid uit te drukken. Maar sinds Wittgenstein weten we dat onderzoek naar waarheid begint bij het kijken naar taalgebruik. Taal is geen middel, maar creëert betekenis, ‘maakt’ een werkelijkheid – een belangrijk inzicht om dagelijkse vergissingen te voorkomen, maar ook om propaganda of subtiele mechanismen van onderdrukking bloot te leggen.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Zijn filosofie
Volgens de jonge Wittgenstein is taal een afbeelding van de werkelijkheid. Zo heeft een zin als ‘iemand leest de krant’ betekenis omdat we kunnen nagaan of dat ook werkelijk het geval is. Dat gaat bij uitspraken over God of ethiek een stuk lastiger; reden waarom Wittgenstein dergelijk taalgebruik als betekenisloos beschouwt (we kunnen in plaats daarvan beter zwijgen). Wittgenstein meent dat filosofische problemen in feite taalproblemen zijn. Als we precies weten wanneer taal betekenis heeft, dan verdwijnen die problemen vanzelf. Ook voor de latere Wittgenstein is taal van groot belang, maar hij stelt zijn visie bij. Taal is niet langer slechts een afbeelding van de werkelijkheid, maar vindt zijn betekenis in gebruik. Dat kan verschillen per praktijk, of ‘taalspel’. Een roos heeft voor geliefden een andere betekenis dan voor biologen. Sterker nog: het gebruik van woorden ‘maakt’ die werkelijkheid. Iemand een roosje noemen, bevestigt de liefde.

 

Historische achtergrond
Van oudsher is taal in de filosofie een ondergeschoven kindje. De filosoof denkt na over waarheid, taal is slechts een middel om die uit te drukken. Ook voor de jonge Wittgenstein is taal niet meer dan een afbeelding, maar hij laat wel zien hoe cruciaal taalanalyse is. Sindsdien onderkennen filosofen het belang van taal. Die omwenteling noemen we de linguistic turn. De notie van ‘taalspel’ van de latere Wittgenstein heeft vele filosofen beïnvloed. Bijvoorbeeld Michel Foucault en Judith Butler laten zien hoe taalgebruik – bijvoorbeeld over vrouwen of seksualiteit – machtsrelaties kan bevestigen.

 

Het probleem
Taal is niet zo vanzelfsprekend of onschuldig als we denken. Veel problemen ontstaan door foutief of manipulatief taalgebruik.

 

De oplossing
Een grondige analyse van taal en taalgebruik. Hoe onschuldig is het, om een voorbeeld van Judith Butler te gebruiken, als iemand op straat wordt uitgemaakt voor ‘homo’? Een veel gehoord argument is dan: ‘Je bent toch ook homo?’ Maar er is meer aan de hand: de manier waarop het woord wordt gebruikt, bevestigt dat homoseksualiteit niet normaal is, afwijkend. De wending naar de taal die filosofie heeft doorgemaakt, heeft ons gevoelig gemaakt voor de manipulerende kracht van woorden.

Relevante berichten

Scheiding lichaam en geest
Scheiding lichaam en geest
Twintig beste ideeën
Voor leden

Scheiding lichaam en geest

Scheiding lichaam en geest René Descartes (1596-1650) Luisteren naar een mooi muziekstuk is meer dan een paar kleuren op een hersenscan. Wat is het idee? Geest en lichaam zijn voor Descartes twee verschillende zaken. De mens is niet zijn brein. Hoe passen… Read More

Lees meer
schadebeginsel John Stuart Mill
schadebeginsel John Stuart Mill
Twintig beste ideeën

Schadebeginsel

Zo lang een ander er geen schade van ondervindt, mag ik doen en zeggen wat ik wil. Zo luidt het schadebeginsel van John Stuart Mill.

Lees meer
Gulden Middenweg
Gulden Middenweg
Twintig beste ideeën

Gulden Middenweg

Gulden middenweg Aristoteles (384 v.Chr-322 v.Chr.)De deugd is het midden tussen twee extremen, maar Aristoteles pleit niet voor middelmatigheid! Wat is het idee? Volgens Aristoteles is de deugd het midden tussen twee extremen. Zo houdt moed het midden tussen lafheid en roekeloosheid. Hoe passen we het toe? Het is geen pleidooi voor middelmaat, maar juist voor een optimum. Daarom een uitstekend middel tegen de zesjescultuur.   Wie zegt dat het onderwijs lijdt aan een zesjescultuur trapt een open deur in. Vind maar eens iemand die deze claim niet onderschrijft. De kunst is natuurlijk om hieraan voorbij te komen. Vanuit Den Haag komen richtlijnen, zoals selectie aan de poort, maar zijn die voldoende om de leergierigheid onder studenten te vergroten? Voeg daar dan tenminste een stevige dosis Aristoteles aan toe. Dat raadt Paul van Tongeren aan, hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen en Leuven. Het is de hoogste tijd voor een rehabilitatie van een kernnotie van Aristoteles: de gulden middenweg. Van Tongeren legt uit hoe we dit beginsel moeten begrijpen. Read More

Lees meer
twee opvattingen van vrijheid
twee opvattingen van vrijheid
Twintig beste ideeën

Positieve en negatieve vrijheid

Positieve en negatieve vrijheid Isaiah Berlin (1909-1997)Van positieve vrijheid is volgens Berlin sprake als mensen ‘meester over zichzelf zijn’. Daartegenover plaatst hij de negatieve vrijheidsopvatting: de afwezigheid van dwang door andere mensen. Wat is het?Berlin laat zien hoe vrijheid in zijn tegendeel kan omslaan. Vrijheid kun je niet… Read More

Lees meer