Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 4/2006

Averroes, vader van de Verlichting in Oost én West

Dirk Verhofstadt

'Alles wat in de Koran wordt gezegd is onomstotelijk waar, en waarheid kan niet in strijd zijn met waarheid'. Averroes en de Verlichting binnen de islam.

De voorbije jaren gaan steeds meer stemmen op dat de islam een achterlijk geloof is dat zich niet kan conformeren aan de moderne en seculiere westerse waarden. Averroes is de naam die telkens opduikt als er weer een debat is over de vraag of de islam wel kritiek kan verdragen. Deze Spaans-Arabische filosoof is dan het toonbeeld van openheid en bereidheid om ook de islam aan kritiek te onderwerpen. Dat was zo na de Rushdie-affaire, en recent nog tijdens de cartoonrellen. De vertaling van Het beslissende woord, een van de belangrijkste werken van Averroes, maakt het ook voor de Nederlandse lezer mogelijk om na te gaan of zijn werk terecht wordt aangehaald.

Dat de islam niet altijd zo bekrompen en achterlijk is geweest als sommigen beweren, blijkt uit de geschiedenis. Vanaf de zevende eeuw kende de islam een enorme expansie, op een ogenblik dat Europa was vervallen tot een graad van barbarij. Rome en Athene verkommerden toen tot dorpen met enkele duizenden inwoners. Van de negende tot de twaalfde eeuw kende de islam haar ‘Gouden Jaren’. Terwijl we in het Westen de duistere middeleeuwen kenden, bloeide in de Arabische wereld de filosofie, de mystiek, de rekenkunde, de cartografie en de geneeskunde. Die wereld introduceerde het schaken net als bepaalde aspecten van de bouw- en kookkunst in onze contreien. Binnen de islam bestond toen een ongekende traditie van onderzoek en kritisch denken. Zo waren er in Cordoba in Spanje meer dan zeventig bibliotheken, het was een van de meest culturele centra’s in de middeleeuwen. De moslimbeschaving in Europa bereikte een hoogtepunt in de twaalfde eeuw, in de tijd van de filosoof Ibn Rushd, beter bekend onder de naam Averroes. Die bloeitijd van het Arabische ontwaken ging pas ten onder door de westerse kruisvaarders, maar ook en vooral door de vernietigende Mongolenstorm die als een pletwals over het Arabische en islamitische Oosten rolde. Tussen 1095 en 1291 waren er acht kruistochten. In de dertiende eeuw vernietigden de Mongolen onder leiding van Djengis Khan Bagdad, de grootste stad van de Arabische en islamitische wereld. Het zou eeuwen duren alvorens de Arabische wereld zich daarvan zou herstellen. Volgens sommigen is ze daar nooit helemaal van hersteld.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden