Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 1/2019

Wij zijn allemaal geboren hypocrieten

Leon Heuts
Voormalig hoofdredacteur Filosofie Magazine

Hypocrisie heeft een slechte naam, maar zonder een bepaalde dosis hypocrisie kunnen we niet leven. We liegen en veinzen de hele dag door, maar wanneer wordt het te veel?

Ik herinner me een collega die tijdens een borrel het tegenovergestelde kon beweren van wat hij tijdens een vergadering gesteld had, een uurtje eerder, toen de leidinggevende er nog bij was. Misschien was ik zelf wel die collega – maar in een tekst over hypocrisie mag dat wel wat vaag blijven. Als iemand hem hypocrisie verweet, wrong hij zich in allerlei bochten om aan te tonen dat hij wel degelijk consistent was. Hypocrisie is dan ook een ernstig verwijt.

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: Jenna Arts

Zelfs Machiavelli, machtsrealist bij uitstek, vindt hypocrisie weliswaar aanbevelenswaardig, maar waarschuwt er niettemin nadrukkelijk voor dat een heerser op z’n minst de schijn van deugdzaamheid moet ophouden. Anders keert het volk zich tegen hem.
Ik wil de handelwijze van die collega niet vergelijken met die van een heerser. Ik zou dat in elk geval nooit recht in zijn gezicht zeggen – zo hypocriet ben ik ook wel weer.

Vreemdgaan

De vraag is tot op welke hoogte hypocrisie geoorloofd is. Maar het punt is dat we vaak niet doorhebben wanneer we hypocriet zijn, omdat we voor de buitenwereld én onszelf zo graag veinzen goed te zijn dat we er zelf in gaan geloven. Schijn en werkelijkheid vloeien moeiteloos in elkaar over. Sinds Plato is het de taak van de filosofie om beide weer te scheiden, maar zo eenvoudig is dat niet. Zo denk ik écht dat die collega er ook voor zichzelf van overtuigd was dat hij consistent en oprecht was. Het heeft weinig zin om hem met de waarheid te confronteren. Hij houdt zich staande in een organisatie. Ieder mens moet zich staande houden. Maar soms is hypocrisie schadelijk, bijvoorbeeld als de sfeer in een bedrijf dermate giftig is dat ze mensen kapotmaakt. Dan kun je ook in een vergadering niet zwijgen, als je tenminste trouw wilt blijven aan jezelf. Maar we weten dat klokkenluiders zeldzaam zijn. Niet alleen omdat een angstcultuur mensen het zwijgen oplegt, maar ook – en dat is misschien nog wel enger – omdat ze voor zichzelf en anderen volhouden dat het wel goed zit. Gedachteloosheid, zou Hannah Arendt het noemen. We gaan erin mee, en raken zo onszelf kwijt. Het is als iemand die vreemdgaat en die opvallend creatief is als het erop aankomt om zichzelf ervan te overtuigen dat zijn handelingen niet verkeerd zijn. Ja... Achteraf ziet hij de schade die hij heeft aangericht. En dan nog zegt hij: zo had ik het niet bedoeld. Inderdaad – dat is precies het punt van hypocrisie. We bedoelden het nooit zo.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden