‘De techbro’s geloven dat een optimale wereld te berekenen is’

‘De tijd dat we konden waarschuwen met “Let op, die kerels worden gevaarlijk,” ligt inmiddels achter ons,’ zegt journalist Laurens Verhagen, ‘want gevaarlijk zijn ze al.’ De kerels waar Verhagen het over heeft zijn mensen als Elon Musk, Mark Zuckerberg, Sam Altman, Marc Andreessen, Jeff Bezos en Peter Thiel. Samen met zijn Volkskrant-collega George van Hal schreef Verhagen een boek over de ‘techbro’s’. Van Hal schrijft voor de krant over ruimtevaart en sciencefiction, een literatuurgenre dat door zowat iedere techbro als profetisch wordt beschouwd; Verhagen houdt zich vooral bezig met AI en filosofie. Die achtergrond maakt hen het geknipte duo om op zoek te gaan naar wat de mannen achter bedrijven als SpaceX, Meta, Open AI en Palantir drijft. En dat blijkt niet veel minder dan de wereldheerschappij te zijn, waarbij technologie en politiek versmelten tot een technocratisch en utilitaristisch bestuurssysteem waarin de beslissingen door artificiële superintelligentie worden genomen, en mensen transhumane trekken aannemen en uitzwermen naar andere planeten en zonnestelsels.

‘Wat de techbro’s uniek maakt is de combinatie van dergelijke extreme ideeën en onvoorstelbare rijkdom,’ duidt Verhagen het gevaar. ‘Met geld koop je macht, en waar die vroeger nog onzichtbaar bleef, wordt zij nu openlijk getoond. Wie kent immers de foto van Donald Trumps inauguratie niet, waar de techbro’s allemaal bij elkaar zitten? Steeds meer overheidstaken, zoals veiligheid en defensie, worden overgelaten aan hun bedrijven, waardoor de overheid steeds afhankelijker van hen wordt. Mensen worden vanuit big tech naar overheidsinstanties gedetacheerd en verzamelen daar gelijkgezinden om zich heen. Het is een machtsgreep die steeds sneller gaat.’

Techbro’s maken zich dus niet druk om de democratie?
‘“Democratie en vrijheid gaan niet samen,” luidt een bekende uitspraak van ondernemer Peter Thiel. Hij ziet het als zijn taak om de democratie te ondermijnen, want die is voor losers, net als empathie. Democratie fnuikt volgens hem iedere vooruitgang. In de jaren zestig hadden we het ruimtevaartprogramma Apollo, zegt hij, nu zitten we opgescheept met honderdveertig tekens op X. Thiel is de man achter de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance, die veel van zijn denkbeelden omarmt. Beiden zijn aanhangers van de Dark Enlightenment, een filosofische beweging die zegt dat alles vanaf de Verlichting, met haar vrijheid, gelijkheid en broederschap, fout is gelopen. Aanhangers van de Dark Enlightenment willen een sterke leider, een soort CEO-dictator. Vance vind ik daarom stukken gevaarlijker dan Trump, die louter gedreven lijkt te worden door primitieve instincten als narcisme en hebzucht. Achter Vance zit een ideologie.’

Wat is de essentie van die ideologie?
‘Misschien wel het meest fundamenteel is het idee dat er voor ieder probleem een oplossing te berekenen is, waarbij de beste “berekenaars” de rechtmatige leiders van de aarde zijn. Dat is precies wat er in de wereld van AI gebeurt: uit modellen en algoritmes komt zogenaamd “harde” data. De gewone burger kan dat niet berekenen. Daarom moet er zoveel mogelijk geld naar de techbro’s – dan calculeren zij op hun computers en spreadsheets hoe we vooruit moeten. Dat getuigt van nogal wat elitarisme en hoogmoed, en leidt tot wat we met een lelijk woord “langetermijnisme” noemen. Je berekent wat voor de toekomstige mensheid het beste resultaat geeft. Als je daar vandaag een massa mensen voor moet opofferen, dan moet dat maar – zolang je er in de toekomst meer mensen gelukkig mee maakt.’

Betekent dat ook: hoe meer mensen, hoe meer geluk?
‘Precies. De bro’s zetten vol in op pronatalisme: er moeten zoveel mogelijk mensen bijkomen. En ze dromen bijna allemaal van het eeuwige leven. Techbro’s hebben weinig problemen met eugenetica, de genetische “verbetering” van het menselijk ras. Dat zie je bijvoorbeeld bij Elon Musk, die ongegeneerd beweert dat witte mensen meer kinderen moeten krijgen. Sommige mensen zijn nu eenmaal intelligenter dan anderen, redeneert hij, en met technologie kun je ze nog beter maken.’

Wat voor ethiek hangen de techbro’s aan?
‘Het goede kun je volgens hen berekenen, waarmee je uitkomt bij de filosofische beweging van het effectief altruïsme. Dat gaat terug op een gedachte-experiment van de Australische filosoof Peter Singer. Stel dat je in een park loopt en ziet hoe een kind aan het verdrinken is in een vijver. Red je het kind dan, of blijf je aan de kant staan omdat je een duur pak aanhebt? Je redt het natuurlijk. Singer besluit dat we ook kinderen die we niet zien moeten redden. Het zou immers krom zijn als we de waarde van een duur pak wel willen opofferen voor het leven van een kind in onze directe omgeving, maar niet voor de veel grotere hoeveelheid kinderen in arme landen die je met datzelfde bedrag kunt redden.

Aan dit utilitaristische denken voegen de techbro-filosofen een hap “spreadsheetmoralisme” toe, het idee dat je precies kunt berekenen hoe je het maximaal goede doet. Stel dat je in een brandend huis zit, zegt de Schotse filosoof William MacAskill. In de ene kamer zit een kind en in de andere hangt een schilderij van Picasso aan de muur. Je kunt maar een van de twee redden. Wie of wat red je? Het kind, denk je nu, maar volgens veel techbro’s is dat een domme en oppervlakkige keuze. Want als je de Picasso redt, kun je die verkopen, en met dat geld kun je muskietennetten kopen om nog veel meer kinderen te redden. Koele berekening komt dus in de plaats van empathie. En dat biedt een moreel alibi aan mensen als cryptomiljardair Sam Bankman-Fried, die zegt dat hij heel veel geld moet verdienen om zoveel mogelijk goed te kunnen doen.’

Zien die techbro’s zichzelf niet als een soort nietzscheaanse Übermenschen, die de moraal van het domme klootjesvolk wijselijk achter zich laten?
‘Veel techbro’s dromen er inderdaad van Übermenschen te worden. Maar het denken van Nietzsche wordt hier misbruikt. Nietzsche schrijft: “blijf de aarde trouw”, richt je op het hier en nu in plaats van op een hiernamaals. De techbro’s zijn juist voortdurend bezig met de verre toekomst en het veroveren van andere planeten. Ze vergeten daarbij dat we hier en nu moeten leven, zoals Nietzsche oproept.

In feite bieden de techbro’s een nieuwe religie. Volgens Peter Thiel is AI een soort god. De technologie zal alle problemen uit de weg ruimen, zelfs de dood – wat natuurlijk een illusie is.’

Hebben de techbro’s niet het beste voor met de wereld, als puntje bij paaltje komt?
‘Absoluut. Maar weet je wie ook het beste voorhad met de wereld? Hitler. Iedereen vindt dat van zichzelf, maar het zegt niks. De vraag is of de wereld ook echt beter af is met deze mensen. Volgens mij is het antwoord duidelijk: nee. Ze houden er een wereldbeeld op na dat heel veel mensen uitsluit, en dat vooral goed is voor henzelf.’

De techbro’s. Hoe de futuristische fantasieën van enkele miljardairs de wereld veranderen in een nachtmerrie
George van Hal en Laurens Verhagen
De Arbeiderspers
438 blz.
€27,99