‘Met de smartwatch begint gezond zijn gelijk te staan aan een goed persoon zijn’

Beweeg je genoeg? Hoe is je slaappatroon? De laatste vijftien jaar was er een explosie aan wearables zoals de smartwatch, waarmee je allerlei dagelijkse activiteiten kunt meten. Volgens techniekfilosoof Tamar Sharon is de smartwatch niet zomaar een leuke gadget. ‘Het is de belichaming van maatschappelijke trends, ethische waarden en politieke ideologieën.’ Daarom is het volgens haar niet gek dat de smartwatch opkwam in onze ‘risico-samenleving’, zoals socioloog Ulrich Beck het noemt: we leven in tijden van nieuwe onzekerheden en instabiliteit, dus proberen we risico’s te anticiperen, voorkomen en controleren. Sharon: ‘Dat past bij self-tracking. Je kunt de smartwatch zien als instrument voor risicomanagement.’

Volgens Sharon geeft de smartwatch gezondheid een morele lading: ‘Gezondheid is plots een uiting van een deugd als zelfcontrole. Gezond zijn begint gelijk te staan aan een goed persoon zijn.’ De smartwatch kan zo een disciplinerend effect hebben. ‘Voor overheden is het goedkoper als individuen zich zelf verantwoordelijk voelen voor hun gezondheid. Maar over veel aspecten van je gezondheid heb je geen controle; gezond zijn is geen keuze die je maakt.’ Toch heeft de smartwatch ook positieve effecten. ‘Omdat we zaken als slaap en beweging nu vertalen naar data, zijn deze activiteiten steeds betekenisvoller geworden in de medische wereld. We hebben zo een holistischer beeld van gezondheid gekregen. Gezondheid is niet meer alleen afwezigheid van ziekte; het is iets waar we constant aan werken.’

Tekst loopt door onder afbeelding

‘De Franse filosoof Michel Foucault ontwikkelt in zijn latere werk een ethiek, geïnspireerd door de oude Grieken, die hij “technologieën van het zelf” noemt. Dat zijn strategieën om jezelf als ethisch subject te ontwikkelen, zoals elke dag in een dagboek schrijven. Dat heeft iets weg van self-tracking, maar dan analoog.’

‘De belofte van controle kan ook doorslaan: je wordt je bewust van risico’s waar je voorheen niet over nadacht. Zodra je je slaap gaat meten, is dat opeens iets dat gemanaged moet worden. Natuurlijk hebben we allemaal een goede nachtrust nodig, maar je kunt er ook geobsedeerd door raken.’

‘“Krijg controle over je gezondheid!” – dat idee zie je vaak terugkomen in de marketing van de smartwatch. Sommige mensen ervaren het inderdaad zo: je hebt nu toegang tot informatie die voorheen alleen de dokter had. Dat kan de gezondheidszorg democratiseren, met meer inspraak van de patiënt, al zijn niet alle artsen hier altijd even blij mee.’

‘“Datafetisjisten” werden de eerste mensen met wearables genoemd. Ze zouden alleen met zichzelf bezig zijn en de solidariteit die nodig is voor een collectieve gezondheidszorg zou verloren gaan. Maar juist deze datafetisjisten wilden hun data en hun kennis met anderen delen. Dat zorgt voor een andere vorm van solidariteit.’