Dark Enlightenment: de theorie achter Trump | recensie

Hoewel ik het angstaanjagend en soms walgelijk vond, kon ik niet stoppen met lezen van Dark Enlightenment van de Franse politiek onderzoeker Arnaud Miranda. Vooral dankzij krantenartikelen wist ik al wel iets over zijn onderwerp: de radicaal-rechtse denkers die de opkomst van Trump en zijn regering begeleidden. Zo kende ik enkele ideeën van de techmiljardair Peter Thiel en vicepresident J.D. Vance. Nu brengt Miranda hun denken, samen met dat van andere, mij onbekende medestanders, helder in kaart. Hun beweging, die ‘neoreactionair’ of NRx wordt genoemd, verschilt sterk van die van de (neo)conservatieven uit een recent Amerikaans verleden. Conservatieven willen het goede uit de bestaande maatschappij behouden, reactionairen willen haar vernietigen om haar door een betere te vervangen. Dat beangstigt vooral omdat een aantal neoreactionairen niet alleen over technologische mogelijkheden en extreme rijkdom beschikt, maar ook toegang heeft tot het Witte Huis.

Sinds het eerste presidentschap van Trump zijn deze ideeën op verborgen plaatsen en onder verschillende namen op het internet uitgekristalliseerd. Geen grootse manifesten of manifestaties dus, en ook geen openlijke vergezichten om andersdenkenden te overtuigen. De centrale regel waaraan men zich houdt, is duidelijk: ‘Spreek nooit met de pers over NRx.’

NRx heeft – verschillen tussen denkers daargelaten – een vijftal gemeenschappelijke kenmerken. Het eerste is dat er ‘natuurlijke hiërarchieën’ bestaan tussen mensen. Witte mannen staan bovenaan, op grond van IQ-tests zouden mensen met een andere sekse of andere biologische opmaak daaronder staan. Het tweede is een diep antropologisch pessimisme. Van de meeste mensen valt niets te verwachten; alleen de allersterksten moeten handelend optreden. Het derde kenmerk is een uitgesproken afkeer van de democratie. Al dat gepraat, al die compromissen moeten plaatsmaken voor een monarchie waarin stevige besluiten worden genomen. De koning zal – het vierde kenmerk – via technologische doorbraken de maatschappij revolutioneren. En wie dat niet zint, gaat maar weg om een eigen staatje te stichten. Dat is het laatste kenmerk: het recht op exit.

Miranda beperkt zich tot de politiek-filosofische ideeën van NRx. Dat deze al deels door Trump worden uitgevoerd, zien we elke dag. En dat we ons er van meet af aan tegen moeten verzetten, maakt Miranda ook duidelijk.

Dark Enlightenment. Hoe een nieuwe radicaal-rechtse ideologie de VS en de wereld verovert
Arnaud Miranda
vert. Hans E. van Riemsdijk
Alfabet Uitgevers
208 blz.
€ 17,99