Op het internet schotelt Big Tech iedereen zijn eigen waarheid voor. Dat is gevaarlijk, zegt Roxane van Iperen, want wie de macht heeft over het verhaal, heeft de macht om mensen een bepaalde richting in te sturen. Gelukkig zijn er vluchtroutes mogelijk, zegt ze. Van Iperen geeft zeven tips om een gedeelde werkelijkheid te behouden.
Tip 1: word je bewust van wat er op het spel staat
‘Verdiep je allereerst in de vraag wat het betekent om een gedeelde werkelijkheid te hebben en waarom dat belangrijk is. De filosoof Hannah Arendt vond het noodzakelijk dat een gemeenschap in de publieke ruimte tot een gezamenlijke waarheid komt. Wat betekent dat voor de huidige tijd, waarin de waarheid handelswaar geworden is? Dat vraagstuk is als een soort landkaart die je kunt uitleggen, door je in te lezen en met anderen in gesprek te gaan.’
Het leven en werk van Hannah Arendt
Tip 2: schenk aandacht aan wat je niet interesseert
‘Het is belangrijk om je ook bezig te houden met dingen die ingewikkeld aanvoelen of die je niet interesseren, zoals welke grote techbedrijven er op het wereldtoneel opereren. Of hoe hun verdienmodellen werken. Soms hoor je mensen zeggen: daar ben ik te oud voor. Maar die houding kunnen we ons niet permitteren. Lees maar wat minder filosofen en verdiep je in techmiljardair Peter Thiel en zijn bedrijf Palantir.’
Tip 3: geef individuen niet de schuld
‘Als ik de schermtijd op mijn telefoon zie, denk ik: jeetje, wat gênant. Maar door onszelf en anderen de schuld te geven van digitale verslaving, wordt het een kwestie van individuele discipline. De grote technologiebedrijven die ons bewust verslaafd maken, blijven op die manier buiten schot.’
Tip 4: verminder je eigen lijden
‘Het feit dat we te maken hebben met een systeemvraagstuk betekent niet dat je achterover kunt leunen. Je kunt ongelukkig worden, omdat je weet dat je in de greep van de techbedrijven bent. Als je dat ervaart, kun je op zoek gaan naar manieren om dat lijden te verminderen. Verwijder apps of schaf een oude telefoon aan zonder internet. Niet omdat je daarmee bijdraagt aan een groter verhaal, want dat geloof ik niet, maar voor je eigen geluk en welzijn.’
Tip 5: lees fictie voor frictie
‘In de fysieke wereld zorgen vriendschappen, relaties en spontane interacties voor frictie en verwarring. Die frictie maakt het leven de moeite waard. Het digitale universum heeft frictie uitgebannen: het algoritme zorgt voor een spiegelpaleis met meningen die ik al ken, een AI-chatbot praat me naar de mond. In fictie wordt de menselijke gemankeerdheid juist uitvergroot. Ik denk bij het lezen van een roman regelmatig: gelukkig maar, er zijn meer mensen die rare gedachten hebben en zich niet klaar voelen voor het dagelijks leven.’
Even tussendoor …
Meer lezen over filosofie en literatuur? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
Tip 6: begeef je fysiek in de publieke ruimte
‘Zorg ervoor dat je fysiek onder de mensen bent, als onderdeel van een gemeenschap. Ik huur nu vijf dagen per week met anderen een werkruimte en ik zwem twee keer per week in het gemeentelijke zwembad. Wat mij betreft is het terugclaimen van het fysieke lichaam het tegengif voor de migratie naar online. In de digitale wereld heb je sommige spelers die tellen voor een miljoen. In de publieke ruimte is ieder lichaam gelijk aan het andere.’
Tip 7: zie jezelf als figurant
‘Grote technologiebedrijven hebben een wereld gecreëerd waarin de mens een god in zijn of haar eigen verhaal moet zijn. Dat is natuurlijk onhaalbaar, maar zolang we geloven dat het kan, blijven we gedwee. Je kunt tegen dat systeem ingaan door te erkennen dat je soms ook een figurant bent in een groter geheel. Dat relativeert ook: het gewicht van het persoonlijke komt in een groter, gemeenschappelijk perspectief te staan.’
Wie is de tipgever?
Roxane van Iperen (1976) is jurist en schrijver. Ze schreef het essay voor de Maand van de Filosofie 2026, getiteld Ik zie wat ik geloof. Daarin betoogt ze dat de werkelijkheid niet langer is gebaseerd op een gedeelde ervaring, maar onder invloed van de grote technologiebedrijven is verworden tot een individueel, op maat gemaakt product.
Van Iperen: ‘De subjectieve ervaring wordt feit. Niet: ik geloof wat ik zie, maar: ik zie wat ik geloof. De Verlichting eindigt dan, letterlijk, in het licht van een scherm: niet langer het symbool van kennis, maar van beïnvloeding. De rede is niet gestorven, ze is vermarkt. En zo begint een nieuw tijdperk, waarin wie de gevoelde realiteit bezit, de mens bezit.’
Ik zie wat ik geloof
Roxane van Iperen
Pluim
96 blz.
€ 8,-
