7 tips om beter met geld om te gaan van classicus en filosoof Tazuko van Berkel

Geld maakt niet gelukkig, zeggen we. Toch blijven we bezig met verdienen, budgetteren, sparen en uitgeven. Volgens classicus en filosoof Tazuko van Berkel is de mens meer dan een homo economicus die zich alleen richt op hoeveel er binnenkomt en uitgaat. ‘We hebben grotere doelen in het leven dan geld en efficiëntie, maar toch doen we vaak alsof die zaken de mens definiëren.’ Ze geeft 7 tips om beter met geld om te gaan.

‘Stel niet alleen financiële doelen. Aristoteles waarschuwt ervoor dat geld een doel op zichzelf kan worden. De waarde van geld is zo abstract dat er geen einde zit aan het verzamelen ervan. Als je dat tot het extreme doorvoert, eindig je als de mythische koning Midas: alles wat hij aanraakte, veranderde in goud, waardoor hij verhongerde. Kijk eerst naar wat een betekenisvol bestaan is en dan pas naar welke rol geld daarbinnen heeft.’

‘In de Griekse oudheid wordt het vat gebruikt als metafoor voor hoe we met voldoening en vervulling moeten omgaan. Als je een vat probeert te vullen terwijl het lekt, blijf je bezig. Het gangbare advies is: simpelweg minder uitgeven. Maar naast je uitgaven moet je ook je verlangens onder controle houden. Waar komt het verlangen naar meer vandaan? Denk na over wat genoeg is.’

‘We zijn veel bezig met wat we met ons geld doen, maar niet met wat geld met óns doet. Als je bijvoorbeeld een salarisverhoging hebt gehad, bedenk dan of je daar een beter mens van bent geworden. Ben je gelukkiger, of juist angstiger of ongeduldiger?’

‘Een terugkomend financieel advies is om over geld te praten met je naasten. Maar praat ook over wat zich niet in geld laat uitdrukken. Waar liggen je grenzen? Wat is voor jou niet onderhandelbaar? Zou je partner het accepteren als je je baan opgeeft, omdat je daar onrechtvaardig bent behandeld? Bespreek samen wat waarde heeft en wat niet met geld te compenseren is.’

‘Er wordt veel gehamerd op financiële educatie. Het is belangrijk dat jongeren leren hoe geld werkt, maar het is minstens zo belangrijk om te leren wat geld niet kan. Uit een onderzoek is gebleken dat wanneer ouders bij de kinderopvang beboet worden als ze hun kinderen te laat ophaalden, dat ze juist vaker te laat komen omdat ze het kunnen afkopen. Door de financiële prikkel verdwijnt het morele ongemak. Er kan dus ook iets verloren gaan als je het in geld uitdrukt.’

‘Ik ben groot voorstander van meer geven dan nodig is, mits je de middelen ervoor hebt. Betaal extra schoolbijdrage, geef lekker ruim fooi. Zuinig doen is niet altijd rationeel. Bedenk wat je belangrijk vindt, in wat voor buurt je wilt leven. Als je wilt dat kinderen niet in de kou zitten als de gasprijzen hoog zijn en dat iedere ouder zijn kind kan laten studeren, dan is het volkomen rationeel om meer te geven en zorg te dragen voor anderen. En dat gaat niet alleen om geld. Je kunt ook tijd en energie geven.’

‘We willen schulden het liefst aflossen. Mijn advies is: koester de schulden die je nooit kunt aflossen. Het meest waardevolle dat je in het leven ontvangt, krijg je al bij je geboorte: je taal, familie, kansen, je karakter. Dit zijn geen financiële, maar relationele schulden. Als je zulke schulden aan je ouders kon afbetalen, zou je de relatie ermee beëindigen. Sommige schulden moet je niet aflossen, maar erkennen.’

Tazuko van Berkel doet onderzoek naar economisch denken in de Griekse oudheid en geeft workshops aan jongeren over geld. ‘In alle financiële adviezen die online te vinden zijn staat de jij-vorm centraal: jij moet sparen, plannen maken, financiële doelen bijhouden,’ stelt Van Berkel. Hoewel ze de praktische waarde van deze tips niet ontkent, waarschuwt ze voor de onderliggende aannames: de mens is manager van zijn eigen leven en meer is altijd beter. De adviezen laten volgens Van Berkel zien dat we vergeten kritisch te bevragen welke waarde we aan geld toedichten. ‘Wantrouw verhalen die alles in geld uitdrukken,’ raadt ze aan. ‘Een goed gesprek over geld gaat over meer dan hoeveel er in- en uitgaat.’