Home Niet-westerse filosofie Zenboeddhisme: Zo vind je verlichting
Niet-westerse filosofie

Zenboeddhisme: Zo vind je verlichting

Door Michel Dijkstra en Simone Bassie, Michel Dijkstra en Simone Bassie op 27 juni 2017

Zenboeddhisme: Zo vind je verlichting
07-2017 Filosofie magazine Lees het magazine

Zo vind je verlichting en verbondenheid volgens het zenboeddhisme: vergeet jezelf en je wordt verlicht door tienduizend andere dingen.

Zenmeester Dōgen kijkt naar de herfstmaan. Zo luidt de titel van een zelfportret van Eihei Dōgen (1200-1253), de beroemdste zendenker die Japan heeft voortgebracht. Wie aandachtig naar het portret kijkt, merkt echter dat er iets ontbreekt. De zenmeester heeft namelijk wel zichzelf afgebeeld, maar niet de maan. Je kunt de weerspiegeling van dit hemellichaam hoogstens in zijn ogen aantreffen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: Maartje de Sonnaville

Het ontbreken van de maan op het schilderij vormt een veelzeggend staaltje van visuele zenretoriek. Zij staat namelijk symbool voor de verlichting, die de mens nooit via woorden of gedachten uitputtend kan uitdrukken. Je moet deze realisatie van onovertroffen openheid en vrijheid als het ware buiten het kader zoeken, in dit geval van het schilderij. Een goede meester kan op deze zoektocht behulpzaam zijn, omdat hij iets van zijn wijsheid met je kan delen. Dit inzicht wordt traditioneel gesymboliseerd door een open oog. Een ander gangbaar symbool is de vis, want ‘die slaapt nooit’. Een vissenoog staat immers altijd open; het knippert nooit.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.