De eerste boeddhistische robotmonnik is een feit. Maar kan een robot wel geloven?

‘Zul jij je wijden aan de Boeddha?’ vraagt de hoofdmonnik tijdens een inwijdingsceremonie aan een aspirerend lid van de orde. ‘Ja, ik zal mij wijden aan de Boeddha,’ antwoordt de novice luid en duidelijk. Ook op de twee andere vragen, over trouw zweren aan Boeddha’s leer en aan zijn gemeenschap van gelovigen, komen bevestigende antwoorden. De novice die in de orde wordt opgenomen, is echter geen mens. Hij is een robot.

Op 6 mei 2026 werd robot Gabi officieel lid van de Jogye-orde, de grootste boeddhistische denominatie van Zuid-Korea. Tijdens de uitvoerige inwijdingsceremonie moest hij onder andere beloven om het leven te respecteren en geen andere robots of objecten te beschadigen. Ook zwoer Gabi om mensen te gehoorzamen, niet te liegen of te bedriegen en om zuinig te zijn op zijn batterij. Communicatie-hoofdmonnik Seong Wong stelt dat de inwijding van Gabi een mooie gelegenheid vormt voor mens en robot om vreedzaam naast elkaar te bestaan. Maar in hoeverre kan een robot een goede boeddhist zijn?

Vanuit boeddhistisch perspectief is het eigenlijk vanzelfsprekend om een robot in de kloostergemeenschap op te nemen. Volgens een standaardopvatting van het ‘latere’ of ‘Grote Voertuig’-boeddhisme, waartoe het zenboeddhisme behoort, zijn alle dingen verlicht. Dus niet alleen mensen, maar ook planten, dieren en zelfs objecten delen in de universele bevrijding. Zo bezien lijkt het logisch dat Gabi een ‘verlichte robot’ is, die zelfs over de mogelijkheid beschikt om andere robots en levende wezens op het pad naar verlichting te ondersteunen. In de ontmoeting met Gabi kan iemand een bevrijdend inzicht ontdekken.

Toch kun je ook stellen dat het boeddhisme een verborgen antropocentrische agenda heeft. Van alle levende wezens heeft de mens de beste uitgangspositie om de verlichting te ontdekken. Een hellewezen is bijvoorbeeld zo druk met vechten of het ondergaan van martelingen dat hij aan mediteren niet toe komt. Een hemels wezen of godheid leeft dan weer in de vooronderstelling dat zijn bestaan een eeuwig luilekkerland is, waardoor hij zich niet op de verlichting toelegt. De mens, die zich tussen de hellen en hemelsferen bevindt, kent precies genoeg lijden om Boeddha’s leer te kunnen volgen. Bovendien heeft hij een groter zelfbewustzijn dan de dieren, waardoor hij op zijn bestaan kan reflecteren en de zoektocht naar verlichting kan ondernemen.

Robot Gabi zit tussen mens en dier in. Moreel gezien staat hij duidelijk boven bijvoorbeeld een wilde carnivoor, want je kunt hem vragen om het leven te respecteren en niets te beschadigen. In die zin kan Gabi ethische voorschriften volgen. Tegelijkertijd staat de robot overduidelijk niet op hetzelfde niveau als de mens, want hij moet beloven altijd naar mensen te luisteren. Dat betekent dat de monniken van de Jogye-tempel moreel eindverantwoordelijk blijven voor zijn daden, mocht hij ongewenst gedrag vertonen. Gabi is dus geen zelfstandige morele actor, maar eerder vergelijkbaar met mijn hondje. Als die het nieuwe gazon van de buren weer eens plattrapt, zal ik ook voor de kosten moeten opdraaien.

Een ander verschil tussen de robotboeddhist en de menselijke volgeling van Boeddha’s leer, is dat je bij de mens een vrije wil kunt vooronderstellen. Wij kunnen voor handelingen kiezen die goed, neutraal of slecht karma opleveren. Robot Gabi kan dit slechts in beperkte mate, want zijn handelingen worden veelal door de monniken om hem heen aangestuurd. Wel kan hij binnen de voor hem gestelde kaders optimaal functioneren en in die zin een deugdzaam boeddhistisch ‘wezen’ zijn. Met een deugdzaamheid die nooit zo groot zal zijn als de menselijke, dat wel.

Hoofdmonnik Seong Wong benadrukte dat zijn klooster met de inwijding van de robotboeddhist de wereld in de eerste plaats een morele spiegel wil voorhouden. Hij hoopt dat toekomstige samenwerkingsverbanden tussen mensen en robots eveneens op boeddhistische principes zullen berusten, zoals respect voor het leven en zuinig zijn met energie. Wie weet kunnen robots met hun mogelijk onwankelbare trouw aan deze principes voor ons als voorbeeld dienen. De naam van de boeddhistische robot wijst hierbij de weg. ‘Gabi’ betekent namelijk compassie, niet toevallig een van de hoofddeugden van Boeddha zelf.