Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 6/2017

Levenslessen van Montaigne

Marco Kamphuis
schrijver

Verwacht op elk moment de dood, maar geniet vooral ook van het leven: de tegenstrijdige adviezen van zelfbenoemd piekeraar Michel de Montaigne blijken minder geschikt voor levenskunst dan gedacht.

Alexander Roose begint De vrolijke wijsheid. Zoeken, denken en leven met Michel de Montaigne met de opmerking dat Montaigne ‘net als wij op een kantelpunt in de geschiedenis leefde’. Of wij echt zulke bewogen tijden beleven, is volgens mij de vraag – drukt dat niet het chronocentrisme van alle generaties uit? Ook bij de bewering dat Montaigne (1533-1592) ‘leefde in een tijd waarin de drie grote gebeurtenissen plaatsvonden die de moderniteit funderen’ past een kanttekening. Die drie gebeurtenissen zijn vaak opgesomd: de scheuring in de westerse kerk, de waarnemingen van Galilei dat de aarde om de zon draaide, de ontdekking van Amerika door Columbus. Deze gebeurtenissen haalden fundamentele zekerheden onderuit, en de aldus ontstane onrust ziet Roose weerspiegeld in De essays van Montaigne. Hierbij moet je denk ik wel het voorbehoud maken dat twee van de drie genoemde gebeurtenissen zich niet tijdens Montaignes leven afspeelden; met name van de bevindingen van Galilei, gepubliceerd in 1610, kan Montaigne onmogelijk wakker hebben gelegen. De vermeende parallel tussen Montaignes tijd en de onze is volgens Roose een reden om De essays, ‘een moeilijk verteerbaar, weinig elegant boek’, te lezen, maar op dat punt verschil ik pertinent met hem van mening: De essays zijn een feest om te lezen, en meer motivatie heeft men niet nodig.
 

Leren sterven

Roose gaat diep in op de drie fases die gewoonlijk in Montaignes werk worden onderscheiden (en die sinds de editie van Pierre Villey vaak worden aangeduid met A, B en C in de tekst). In de eerste fase is de kasteelheer die zich op 38-jarige (!) leeftijd uit het actieve leven heeft teruggetrokken vooral op zoek naar stoïcijnse standvastigheid. In de burgeroorlog tussen katholieken en protestanten is niemand zijn leven zeker; bovendien zijn in zeven jaar tijd zijn boezemvriend Étienne de La Boétie, zijn vader en zijn eerste kind overleden. Niet zo gek dat hij in zijn bibliotheek bij Seneca en Epictetus te rade gaat. Het essay ‘Filosoferen is leren te sterven’ (een uitspraak van Cicero) is typerend voor deze fase.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden